Khi gặp sự cố trên sân khấu, nguyên tắc chung là giữ bình tĩnh, giữ cho câu chuyện tiếp diễn nếu có thể, và không để khán giả thấy bạn hoảng. Mỗi loại sự cố hay gặp như quên lời, hỏng micro, nhạc nền dừng, mất điện, đứt dây đàn đều nên có sẵn một cách xử lý đã tập trước, và cả đội cần thống nhất tín hiệu với nhau.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Ai diễn đủ lâu đều có một kho chuyện sự cố để kể. Có chuyện lúc đó toát mồ hôi, giờ kể lại thì cười. Tập này mình gom những sự cố hay gặp và cách người làm nghề xử lý chúng.
Nguyên tắc chung: khán giả nhìn cách bạn phản ứng
Khán giả thường không biết bài hát lời gì chính xác, vở kịch có đoạn nào, dàn nhạc định chơi gì. Thứ họ nhận ra sự cố là phản ứng của bạn. Nếu bạn nhăn mặt, dừng lại, nhìn về phía kỹ thuật với vẻ bực, họ biết ngay có chuyện.
Nếu bạn tiếp tục với vẻ tự nhiên, phần lớn sự cố nhỏ trôi qua mà không ai để ý. Người làm nghề có câu: diễn tiếp, sửa sau.
Với sự cố lớn không thể che, như mất điện hoàn toàn, thì sự thẳng thắn lại là cách tốt. Một câu nói vui, một lời xin lỗi nhẹ nhàng, rồi kiên nhẫn chờ, khán giả sẽ thông cảm và thậm chí quý bạn hơn.
Điều quan trọng nhất: đừng bao giờ đổ lỗi công khai cho kỹ thuật hay đồng nghiệp trên sân khấu. Mọi chuyện sẽ được nói sau, trong hậu trường, một cách bình tĩnh.
Quên lời, quên thoại, vào sai nhịp
Quên lời khi hát, cách phổ biến là tiếp tục giai điệu bằng âm ngân hay hát lại câu trước, rồi vào câu sau mình nhớ. Có ca sĩ khéo léo đưa micro về phía khán giả như mời hát cùng, nếu bài quen.
Quên thoại khi diễn kịch, nếu hiểu cảnh, bạn có thể nói ý đó bằng lời của mình đủ để bạn diễn bắt tiếp. Bạn diễn tốt cũng sẽ biết gỡ bằng cách hỏi lại một câu dẫn bạn về đúng đường.
Vào sai nhịp với dàn nhạc, đừng cố đuổi theo một cách hoảng loạn. Hãy nghe, chờ tới đầu câu nhạc tiếp theo hoặc chỗ dàn nhạc ra hiệu, rồi vào lại. Dàn nhạc giỏi cũng sẽ điều chỉnh theo người hát.
Trong sân khấu truyền thống, người đờn, người đánh trống nhiều kinh nghiệm thường theo sát người diễn. Có những đêm nhờ một câu đàn dẫn mà người hát tìm lại được đường.
Micro, nhạc nền và những sự cố âm thanh
Micro không dây hết pin hoặc rè là chuyện rất thường gặp. Hãy thống nhất với người lo âm thanh trước giờ diễn: micro dự phòng ở đâu, tín hiệu nào để báo micro có vấn đề. Một cái nhìn và chạm nhẹ vào micro là đủ để người kỹ thuật hiểu.
Trong lúc chờ đổi micro, nếu sân khấu nhỏ, bạn có thể bước ra gần khán giả hơn và hát mộc tiếp. Với diễn viên kịch, nói to hơn, hướng giọng ra khán phòng.
Nhạc nền bị dừng giữa bài là sự cố khó chịu với ca sĩ hát nhạc thu sẵn. Nếu thuộc bài và giọng đủ vững, bạn có thể hát mộc tiếp cho hết đoạn, khán giả thường vỗ tay theo nhịp. Nếu không, hãy nói vài câu với khán giả trong lúc kỹ thuật xử lý.
Mang theo ít nhất hai bản nhạc nền ở hai thiết bị khác nhau, ghi rõ tên bài, là thói quen đơn giản cứu rất nhiều buổi diễn.
Mất điện, đứt dây đàn, trang phục gặp sự cố
Mất điện ở sân khấu ngoài trời hay sân khấu nhỏ không phải hiếm. Nếu chỉ mất âm thanh mà còn ánh sáng, nhiều nghệ sĩ hát mộc, chơi đàn mộc, biến sự cố thành một khoảnh khắc gần gũi. Nếu tối hẳn, an toàn là trên hết: đứng yên, không di chuyển trên sân khấu tối, chờ hướng dẫn.
Đứt dây đàn giữa bài, nếu dây đó không quá quan trọng, nhiều người chơi tiếp bằng các dây còn lại, điều chỉnh thế bấm. Người chơi lâu năm luôn để sẵn đàn dự phòng hoặc bộ dây dự phòng gần sân khấu.
Trang phục bung khuy, tuột giày, rơi khăn, rơi mũ mão, hãy xử lý tự nhiên nếu có thể, hoặc để lại chờ đến lúc chuyển cảnh. Trong sân khấu truyền thống, nhiều nghệ sĩ khéo léo đưa việc chỉnh trang phục thành một động tác của nhân vật.
Kiểm tra trang phục, đạo cụ, nhạc cụ kỹ trước mỗi buổi diễn là cách phòng sự cố tốt nhất. Nhiều sự cố chỉ là một chiếc khuy lỏng mà không ai để ý.
Chuẩn bị trước và rút kinh nghiệm sau
Trước mỗi chương trình, dành vài phút với cả đội để thống nhất: nếu micro hỏng thì làm gì, nếu nhạc dừng thì ai nói gì, nếu có người bị ngã thì xử lý ra sao. Nghe có vẻ lo xa, nhưng khi sự cố đến, mọi người không phải nghĩ.
Trong buổi tập, có thể tập luôn một vài tình huống. Ví dụ, giữa bài tắt nhạc đột ngột để ca sĩ tập hát mộc tiếp. Đạo diễn kịch nhiều khi cố ý tạo tình huống bất ngờ để diễn viên tập ứng biến.
Sau buổi diễn có sự cố, hãy cùng nhau nói chuyện bình tĩnh: chuyện gì xảy ra, vì sao, lần sau phòng thế nào. Mục tiêu là tìm cách tốt hơn, không phải tìm người để trách.
Và hãy ghi lại những sự cố đã gặp trong sổ nghề. Một ngày nào đó, khi dạy lớp sau, chính những câu chuyện đó là bài học thật nhất bạn có thể truyền lại.
Câu hỏi thường gặp
Hát nhép bị lộ khi nhạc dừng thì phải làm sao?
Cách tốt nhất là không đặt mình vào tình huống đó, nghĩa là hát thật khi khán giả đã được báo là hát thật. Nếu chương trình buộc phải dùng nhạc thu sẵn, hãy thống nhất trước với ban tổ chức cách xử lý khi có sự cố.
Ngã trên sân khấu thì nên đứng dậy thế nào?
Kiểm tra mình có đau thật không trước. Nếu ổn, đứng dậy bình tĩnh, có thể biến thành một động tác của nhân vật hay một câu đùa nhẹ, rồi diễn tiếp; nếu đau, hãy ra hiệu để dừng và được hỗ trợ.
Khán giả la ó, gây rối thì xử lý thế nào?
Giữ thái độ bình tĩnh, không đối đáp gay gắt. Nếu ảnh hưởng đến buổi diễn, ban tổ chức là người xử lý; người biểu diễn chỉ cần báo hiệu và tiếp tục khi có thể.
Có nên dừng hẳn buổi diễn khi có sự cố lớn?
Khi có nguy cơ về an toàn như chập điện, sân khấu không chắc, thời tiết xấu, phải dừng ngay theo hướng dẫn của ban tổ chức. An toàn của khán giả và đoàn quan trọng hơn mọi tiết mục.
Làm sao để không bị ám ảnh sau một sự cố?
Nói chuyện lại với đồng đội, rút ra bài học, rồi cho phép mình để nó qua. Hầu như người làm nghề nào cũng từng gặp sự cố, và khán giả thường quên nhanh hơn người biểu diễn nhiều.
