Run sân khấu là phản ứng tự nhiên của cơ thể trước áp lực bị nhìn và bị đánh giá, và phần lớn người làm nghề lâu năm vẫn còn run. Mục tiêu không phải là hết run, mà là chuẩn bị đủ kỹ, có một nghi thức quen thuộc trước giờ diễn, và đưa sự chú ý ra ngoài, vào câu chuyện, vào khán giả, thay vì xoáy vào chính mình.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Mình biết có bạn đang nghe tập này với lòng bàn tay ướt, vì tuần sau có buổi diễn. Tập này dành cho bạn, và cho cả những người đã diễn nhiều năm mà mỗi lần đứng sau tấm màn vẫn thấy tim đập như lần đầu.
Cơ thể đang làm gì khi bạn run?
Khi bạn sắp bước ra trước đám đông, não đọc tình huống này như một mối đe doạ. Cơ thể bật chế độ chiến đấu hoặc bỏ chạy: tim đập nhanh, hơi thở nông, máu dồn vào cơ lớn, tay chân lạnh, miệng khô, bụng nôn nao.
Những phản ứng này từng hữu ích khi tổ tiên chúng ta gặp thú dữ, nhưng lại rất bất tiện khi cần hát một câu dài hay đánh một đoạn đàn tinh tế. Giọng run vì hơi thở không đều, tay run vì cơ căng quá.
Điều quan trọng cần biết là cùng một hệ thống đó cũng tạo ra năng lượng, sự tỉnh táo, độ sắc. Nhiều người làm nghề nói rằng hôm nào không hồi hộp chút nào, họ lại diễn nhạt. Một chút run là nhiên liệu.
Vì vậy, thay vì gọi nó là nỗi sợ, có người tập gọi nó là sự phấn khích. Nghe có vẻ chỉ là đổi tên, nhưng cách mình gọi cảm giác ảnh hưởng đến cách mình phản ứng với nó.
Chuẩn bị là liều thuốc lớn nhất
Rất nhiều cơn run đến từ một nỗi lo cụ thể: sợ quên lời, sợ hụt nốt cao, sợ vấp đoạn đàn khó. Cách giảm hiệu quả nhất là làm cho những chỗ đó vững đến mức bạn biết chắc mình làm được, ngay cả khi run.
Tập trong điều kiện giống buổi diễn: mặc trang phục, đứng đúng tư thế, có người ngồi xem, có tiếng ồn. Càng nhiều lần tập như thật, cơ thể càng quen, và ngày diễn chỉ là thêm một lần nữa.
Hãy chuẩn bị cả những phương án dự phòng: quên lời thì làm gì, micro hỏng thì làm gì. Khi đã có câu trả lời, nỗi lo về những tình huống đó giảm hẳn.
Và chuẩn bị cả những việc ngoài nghề: đến sớm, biết đường đi, có đủ đồ, ăn uống đúng giờ. Những lo lắng vặt cộng lại làm cơn run nặng thêm mà ta không để ý.
Nghi thức trước giờ diễn
Hầu như người làm nghề nào cũng có một chuỗi việc quen làm trước khi bước ra. Khởi động giọng theo một thứ tự, uống một ngụm nước, xoa hai tay vào nhau, đứng một góc yên đọc lại vài câu đầu. Có người cầu nguyện, có người nhắm mắt.
Nghi thức có tác dụng vì nó quen thuộc. Khi mọi thứ xung quanh lạ và áp lực, chuỗi việc quen thuộc nói với cơ thể rằng đây là lúc làm việc, không phải lúc nguy hiểm.
Hãy tự xây nghi thức của mình qua nhiều buổi diễn, giữ những gì giúp bạn bình tĩnh, bỏ những gì làm bạn rối thêm. Đừng xây nghi thức phụ thuộc vào đồ vật khó mang theo, vì ngày nào quên nó bạn sẽ hoảng hơn.
Một phần rất hiệu quả của nghi thức là hơi thở chậm: hít vào khoảng bốn nhịp, thở ra dài hơn khoảng sáu đến tám nhịp, lặp lại vài lần. Thở ra dài giúp nhịp tim chậm lại một cách tự nhiên.
Đưa sự chú ý ra ngoài
Khi run, đầu óc chúng ta xoáy vào chính mình: tay mình có run không, giọng mình có ổn không, khán giả đang nghĩ gì về mình. Càng nghĩ về mình, càng run.
Người làm nghề lâu năm thường kéo sự chú ý ra ngoài. Diễn viên tập trung vào nhân vật đang muốn gì, đang nói với ai. Ca sĩ tập trung vào câu chuyện của bài hát, vào một gương mặt cụ thể trong khán giả. Người chơi đàn lắng nghe âm thanh đang vang lên.
Khi bạn bận kể chuyện cho người khác, không còn nhiều chỗ để lo cho mình. Đó là lý do nhiều người run ở mấy phút đầu, nhưng khi đã vào được câu chuyện thì cơn run biến mất.
Hãy chuẩn bị kỹ nhất phần mở đầu. Nếu những câu đầu tiên vững, bạn sẽ nhanh chóng chuyển từ trạng thái lo lắng sang trạng thái kể chuyện.
Khi run trở thành nỗi sợ lớn
Có những người run đến mức không ngủ được nhiều đêm trước buổi diễn, buồn nôn, tim đập loạn, thậm chí bỏ trốn khỏi buổi diễn. Khi run ảnh hưởng mạnh đến sức khoẻ và cuộc sống, đó không còn là chuyện chỉ cần tập nhiều hơn.
Lúc đó, hãy nói chuyện với một chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Có những phương pháp trị liệu giúp giảm lo âu khá hiệu quả. Đừng tự dùng thuốc an thần hay rượu để chống run, vì chúng ảnh hưởng đến khả năng diễn và có thể gây hại.
Cũng hãy nói chuyện với thầy, với đồng nghiệp đi trước. Bạn sẽ ngạc nhiên khi biết có bao nhiêu người từng run như bạn, và họ đã đi qua bằng cách nào.
Và hãy nhớ rằng khán giả phần lớn đứng về phía bạn. Họ đến để được nghe hay, xem hay, chứ không phải để bắt lỗi. Họ muốn bạn thành công.
Câu hỏi thường gặp
Diễn nhiều thì có hết run không?
Thường là cơn run giảm và dễ kiểm soát hơn, nhưng nhiều người diễn lâu năm vẫn còn hồi hộp trước những buổi quan trọng. Khác biệt là họ đã quen với nó và biết cách dùng nó.
Uống rượu bia cho bớt run có được không?
Không nên. Rượu bia làm giảm độ chính xác, ảnh hưởng giọng và phản xạ, và dễ thành thói quen phụ thuộc. Nếu run quá mức, hãy tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia.
Bị run tay khi chơi đàn thì làm sao?
Làm ấm tay kỹ trước giờ diễn, thả lỏng vai và cổ tay, thở chậm. Chọn bài mở đầu bạn chơi rất vững để tay ổn định dần trước khi vào đoạn khó.
Có nên nhìn thẳng vào khán giả khi đang run không?
Nếu nhìn thẳng làm bạn hoảng, hãy nhìn vào khoảng giữa đầu khán giả hoặc tìm vài gương mặt thân thiện. Dần dần, khi đã vững, bạn có thể giao lưu bằng ánh mắt nhiều hơn.
Run khi thi khác run khi diễn không?
Run khi thi thường nặng hơn vì có người chấm điểm trực tiếp. Cách xử lý vẫn giống nhau: chuẩn bị kỹ, nghi thức quen, hơi thở chậm và tập trung vào bài thay vì vào hội đồng.
