Trong buổi kiểm tra âm thanh, người biểu diễn cần đến đúng giờ, hát hoặc chơi đúng với âm lượng sẽ diễn thật, nói rõ mình cần nghe những gì trong loa kiểm thính, và thống nhất tín hiệu với người chỉnh âm thanh. Đây là lúc dựng nền cho cả buổi diễn, không phải một thủ tục để cho xong rồi đi ăn.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Rất nhiều buổi diễn hỏng không phải vì người diễn kém, mà vì họ không nghe được mình, hoặc khán giả không nghe được họ. Tập này mình nói về nửa tiếng ít ai để ý ấy.
Kiểm tra âm thanh để làm gì?
Mỗi sân khấu có một tính cách âm học riêng. Phòng lớn có tiếng vọng, sân ngoài trời thì tiếng tản đi, sảnh tiệc nhiều kính thì tiếng dội lại. Người chỉnh âm thanh cần nghe giọng hát, tiếng đàn của bạn trong chính không gian đó để điều chỉnh.
Có hai hệ thống âm thanh cần chỉnh. Một là loa phát ra khán phòng, cho khán giả nghe. Hai là loa kiểm thính, thường đặt dưới chân hoặc là tai nghe, cho người diễn nghe chính mình và nghe nhau.
Người diễn chỉ nghe được phần thứ hai, và đó là phần quyết định bạn hát đúng hay sai. Không nghe rõ mình, bạn sẽ hát lệch cao độ hoặc gắng giọng mà không biết.
Buổi kiểm tra cũng là lúc bạn làm quen sân khấu: đứng ở đâu, đi lại thế nào, ánh sáng chiếu ở chỗ nào, đâu là chỗ micro dễ bị rít.
Hát đúng âm lượng thật
Sai lầm phổ biến nhất của người mới là khi kiểm tra âm thanh chỉ hát nhỏ, nói vài câu alô alô, để giữ giọng. Đến lúc diễn thật, giọng to hơn hẳn, và toàn bộ việc chỉnh trước đó không còn đúng.
Hãy hát một đoạn có cả phần nhỏ nhất và phần to nhất của tiết mục, đúng như bạn sẽ hát. Người chỉnh âm cần biết giới hạn của giọng bạn để đặt mức phù hợp, tránh vỡ tiếng hoặc rít.
Nếu lo mệt giọng, hãy khởi động trước khi đến buổi kiểm tra, và chỉ hát những đoạn cần thiết chứ không hát hết cả chương trình.
Với người chơi nhạc cụ, cũng vậy: chơi cả đoạn nhẹ nhất và đoạn mạnh nhất. Với đàn dân tộc như đàn tranh, đàn bầu, tiếng vốn nhỏ và nhiều sắc thái, nên dành thời gian để người chỉnh âm tìm vị trí micro tốt.
Nói rõ mình cần nghe gì
Người chỉnh âm không đọc được suy nghĩ. Bạn phải nói rõ trong loa kiểm thính mình cần nghe gì, nhiều hay ít. Ví dụ: cho em thêm giọng của em, bớt tiếng trống, thêm tiếng đàn ghi-ta để em bắt giọng.
Ca sĩ thường cần nghe rõ giọng mình và nhạc cụ giữ cao độ như đàn phím, đàn ghi-ta. Người hát cải lương thường cần nghe rõ tiếng đờn để bắt nhịp và vào câu. Người đánh trống cần nghe rõ đàn bass.
Đừng đòi mọi thứ to lên. Loa kiểm thính quá to sẽ lấn sang tiếng khán phòng và dễ gây rít. Mục tiêu là rõ, không phải to.
Nói ngắn, cụ thể, lịch sự. Một câu cảm ơn khi người chỉnh âm làm đúng ý giúp buổi làm việc dễ chịu hơn nhiều.
Thống nhất tín hiệu và vị trí
Trong lúc diễn, bạn không thể nói với người chỉnh âm. Hãy thống nhất trước vài tín hiệu tay đơn giản: chỉ tay lên là cần to hơn, chỉ xuống là nhỏ lại, chạm vào tai là cần chỉnh loa kiểm thính, chạm vào micro là micro có vấn đề.
Đi một vòng sân khấu với micro đang bật để tìm những chỗ dễ bị rít, thường là khi micro hướng thẳng vào loa. Nhớ những chỗ đó và tránh đứng lâu ở đó.
Thử cách cầm micro. Cầm quá xa thì tiếng mỏng, quá gần thì tiếng ù ở âm trầm. Giữ khoảng cách ổn định giúp người chỉnh âm làm việc dễ hơn nhiều.
Nếu có nhiều người dùng chung micro, đánh dấu micro nào của ai, vì mỗi giọng được chỉnh khác nhau.
Cư xử với đội kỹ thuật
Người chỉnh âm thanh, ánh sáng là đồng đội của bạn, không phải người phục vụ. Họ thường đến sớm nhất, về muộn nhất, và nhận lời trách đầu tiên khi có sự cố.
Đúng giờ là cách tôn trọng lớn nhất. Đến muộn buổi kiểm tra âm thanh làm cả lịch trình chậm lại, và người chịu áp lực là đội kỹ thuật.
Khi có sự cố trong lúc diễn, đừng tỏ thái độ bực bội trên sân khấu. Nói chuyện sau, bình tĩnh, tập trung vào cách sửa.
Nhiều người làm nghề lâu năm giữ quan hệ tốt với những người chỉnh âm quen. Một người chỉnh âm hiểu giọng bạn là tài sản quý, họ có thể cứu cả một buổi diễn mà bạn không hề biết.
Kiểm tra âm thanh cho sân khấu truyền thống và dàn nhạc mộc
Với cải lương, chèo, tuồng hay một nhóm nhạc dân tộc, buổi kiểm tra âm thanh có thêm một việc: giữ được sự cân bằng giữa giọng hát và dàn nhạc mộc. Trống, phách, chiêng có thể lấn át tiếng đàn tranh, đàn bầu nếu không được đặt micro và chỉnh mức cẩn thận.
Người hát nên đi thử vài đoạn có cả nói lối, ca, và đoạn chuyển, vì mỗi phần có độ to nhỏ rất khác nhau. Nói lối thường nhỏ và gần như nói chuyện, đến câu ca thì giọng bung ra mạnh.
Nếu diễn viên di chuyển nhiều trên sân khấu, micro cài áo hay micro đeo tai có thể tiện hơn micro cầm tay, nhưng cần thử kỹ vì trang phục và mũ mão có thể cọ vào micro gây tiếng sột soạt.
Dành vài phút để dàn nhạc và người hát chạy thử một đoạn cùng nhau. Chính lúc đó người chỉnh âm mới nghe được bức tranh tổng thể mà khán giả sẽ nghe.
Câu hỏi thường gặp
Không có thời gian kiểm tra âm thanh thì làm sao?
Hãy cố có ít nhất vài phút để thử micro và loa kiểm thính. Nếu thật sự không được, bắt đầu bằng bài bạn vững nhất và dùng tín hiệu tay để chỉnh trong lúc hát.
Vì sao micro hay bị rít?
Rít xảy ra khi âm thanh từ loa đi ngược vào micro rồi được khuếch đại liên tục. Tránh hướng micro vào loa và không để loa kiểm thính quá to.
Có nên dùng tai nghe kiểm thính thay loa không?
Tai nghe giúp nghe rõ và giảm rít, nhưng cần làm quen vì cảm giác bị tách khỏi khán phòng. Nhiều người thấy thoải mái sau vài buổi tập.
Hát nhạc dân tộc có cần chỉnh âm thanh khác không?
Thường cần chú ý giữ được sắc thái mộc của nhạc cụ và giọng, tránh vang quá nhiều. Hãy nói với người chỉnh âm về đặc điểm của nhạc cụ để họ đặt micro hợp lý.
Ai quyết định âm thanh cuối cùng ở khán phòng?
Người chỉnh âm thanh là người nghe ở khán phòng và quyết định chính. Người diễn có thể nhờ một người tin cậy đứng dưới nghe thử và góp ý.
