Đọc khán giả là để ý họ đang ngồi thế nào, cười ở đâu, im lặng ở đâu, rồi điều chỉnh nhịp diễn và cách giao lưu cho hợp với họ. Giữ được năng lượng suốt một buổi diễn dài thì cần phân bổ sức từ đầu, sắp xếp tiết mục có lên có xuống, và biết tạo những khoảnh khắc nghỉ ngay trên sân khấu mà khán giả không thấy là nghỉ.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Cùng một tiết mục, đêm này khán giả đứng dậy vỗ tay, đêm kia họ ngồi im nhìn điện thoại. Người làm nghề không đổ hết cho khán giả, mà học cách đọc họ. Tập này mình nói về chuyện đó.
Khán giả nói với bạn bằng những tín hiệu nào?
Khán giả không lên tiếng nhưng luôn gửi tín hiệu. Họ nghiêng người về phía trước khi bị cuốn vào, ngả ra sau khi thả lỏng hoặc chán. Tiếng ho, tiếng xì xào, tiếng ghế động nhiều thường là dấu hiệu sự chú ý đang trôi.
Im lặng có hai loại. Im lặng nín thở, khi cả khán phòng như ngừng lại theo một câu hát, là thứ người biểu diễn quý nhất. Còn im lặng lơ đễnh, khi mắt khán giả nhìn đi chỗ khác, là lúc cần thay đổi.
Ở sân khấu ngoài trời, đám cưới, hội chợ, tín hiệu rõ hơn: người ta có đứng lại không, có dừng ăn không, có rút điện thoại quay không. Đó là thước đo thật.
Đừng đọc khán giả qua một hai người. Một người ngồi bấm điện thoại ở hàng đầu không có nghĩa là cả khán phòng chán. Hãy nhìn tổng thể, và nhìn qua thời gian.
Điều chỉnh khi khán giả chưa vào
Khi thấy khán giả chưa vào, phản xạ của người mới là diễn mạnh hơn, to hơn. Đôi khi đúng, nhưng nhiều khi ngược lại. Hạ giọng, nói chậm, tạo một khoảnh khắc riêng tư lại có thể kéo người ta lại gần.
Giao lưu là công cụ mạnh ở nhiều loại sân khấu. Một câu chào thân mật, một câu hỏi khán giả từ đâu đến, một lời kể ngắn về bài hát sắp hát, giúp phá bức tường giữa sân khấu và khán phòng. Nhưng giao lưu phải chân thật, khán giả nhận ra rất nhanh câu nói học thuộc.
Với ca sĩ hát nhiều bài, có thể đổi thứ tự tiết mục nếu thấy khán giả đang cần thứ khác. Thống nhất trước với dàn nhạc một vài bài có thể chèn hoặc đổi chỗ khi cần.
Với kịch và sân khấu truyền thống, kịch bản cố định hơn, nhưng nhịp vẫn điều chỉnh được. Một cái dừng lâu hơn trước câu quan trọng, một miếng hài được nhấn rõ hơn khi khán giả đang thích cười.
Phân bổ sức cho buổi diễn dài
Một buổi diễn kéo dài hai, ba tiếng, hay một đêm hát mười mấy bài, không thể diễn bằng toàn bộ sức từ đầu. Người làm nghề phân bổ sức như người chạy đường dài: có đoạn giữ nhịp, có đoạn bứt lên.
Thường thì mở đầu cần đủ mạnh để bắt được sự chú ý, nhưng không phải là cao trào. Phần giữa có những đoạn lắng để cả người diễn lẫn khán giả nghỉ. Cao trào được để dành cho gần cuối.
Với giọng hát, hãy để ý những bài đòi nhiều sức, đừng xếp chúng liền nhau. Xen vào đó một bài nhẹ, một đoạn giao lưu, một tiết mục có nhạc cụ độc tấu để giọng nghỉ.
Ăn nhẹ trước giờ diễn, uống nước từng ngụm giữa các tiết mục. Nhiều người quên ăn vì hồi hộp, rồi đến nửa sau buổi diễn hụt sức.
Những khoảnh khắc nghỉ ngay trên sân khấu
Người biểu diễn giỏi biết nghỉ ngay trên sân khấu mà khán giả không nhận ra. Một đoạn nhạc dạo dài là lúc ca sĩ thở và thả lỏng. Một cảnh mà nhân vật khác đang nói là lúc diễn viên giữ năng lượng nhưng không đẩy lên.
Ở sân khấu truyền thống, những đoạn nói lối, những lớp diễn có nhịp chậm cũng là khoảng thở cho cả người diễn lẫn người nghe.
Nghỉ không có nghĩa là tắt. Nghỉ là giữ kết nối với khán giả bằng ánh mắt, bằng sự hiện diện, nhưng không tốn sức. Một người đứng yên trên sân khấu mà vẫn sống trong vai thì khán giả vẫn nhìn theo.
Học cách nghỉ này giúp bạn diễn được những buổi dài, những mùa diễn dày, mà không cạn kiệt sau vài tuần.
Sau buổi diễn: học từ khán giả
Ghi lại sau mỗi buổi: khán giả cười ở đâu, im ở đâu, tiết mục nào được đón nhận, chỗ nào hụt. Sau nhiều buổi, bạn sẽ thấy quy luật.
Mỗi nhóm khán giả một khác. Khán giả ở thành phố, ở nông thôn, người lớn tuổi, sinh viên, khách nước ngoài, mỗi nhóm phản ứng với những thứ khác nhau. Không có cách diễn đúng cho tất cả.
Nếu có thể, hãy nói chuyện với vài khán giả sau buổi diễn. Đừng hỏi có hay không, hãy hỏi họ nhớ nhất đoạn nào. Câu trả lời thường bất ngờ và rất có ích.
Nhưng đừng để một đêm khán giả lạnh làm bạn mất tin vào tiết mục của mình. Có những đêm thời tiết, giờ giấc, không khí chung khiến khán giả mệt, không phải lỗi của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Nên giao lưu với khán giả bao nhiêu là vừa?
Tùy loại hình và chương trình. Ở đêm nhạc nhỏ, giao lưu nhiều làm không khí ấm; ở vở diễn có kịch bản chặt, giao lưu ngoài vai có thể phá mạch, nên chỉ làm khi đạo diễn cho phép.
Khán giả quay phim, chụp ảnh liên tục có ảnh hưởng không?
Có thể làm bạn mất tập trung, nhưng ngày nay đó là chuyện bình thường. Hãy coi đó là dấu hiệu họ thích, và tập trung vào những người đang nhìn bạn bằng mắt thật.
Diễn trước rất ít khán giả có nên giảm sức không?
Không nên. Ít khán giả vẫn xứng đáng được xem hết lòng, và nhiều cơ hội về sau đến từ chính những buổi vắng người mà bạn vẫn diễn tốt.
Làm sao giữ năng lượng khi diễn lại một vở hàng trăm lần?
Tìm một điều mới trong mỗi buổi: một chi tiết của bạn diễn, một phản ứng mới của khán giả. Nhớ rằng với khán giả đêm đó, đây là lần đầu tiên họ xem.
Có nên đổi tiết mục ngay giữa chương trình khi khán giả không thích?
Có thể, nếu đã thống nhất trước với dàn nhạc và ban tổ chức. Đổi tự phát mà không báo trước dễ gây lúng túng cho cả đội.
