Diễn trên sân khấu cần phóng lớn giọng và động tác để người ngồi cuối khán phòng vẫn thấy, và diễn liền một mạch theo thứ tự câu chuyện. Diễn trước máy quay thì ngược lại: máy ghi từng chi tiết nhỏ nhất nên cần tiết chế, cảnh được quay rời rạc và lặp lại nhiều lần, và diễn viên phải giữ cảm xúc đúng mức qua từng góc máy.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Nhiều diễn viên sân khấu lần đầu đóng phim bị nhận xét diễn quá. Nhiều diễn viên phim lần đầu lên sân khấu thì bị bảo khán giả không nghe thấy gì. Tập này mình gỡ sự khác biệt đó.
Độ lớn: từ khán phòng đến ống kính
Trên sân khấu, khán giả ngồi xa. Người ở hàng cuối có thể cách bạn vài chục mét. Giọng phải vang tới đó, cử chỉ phải đủ rõ để họ nhận ra. Một cái nhíu mày nhỏ ở sân khấu lớn gần như không ai thấy.
Trước máy quay, nhất là cận cảnh, ống kính ở rất gần. Một cái nhíu mày nhỏ đã rất rõ. Nếu bạn diễn với độ lớn của sân khấu, trên màn hình sẽ thành cường điệu, thiếu tự nhiên.
Cách hình dung hay là nghĩ về khoảng cách đến khán giả của bạn. Sân khấu là nói với người ở cuối phòng. Cận cảnh là nói với người ngồi ngay cạnh. Toàn cảnh thì ở giữa.
Diễn viên phim giỏi thường hỏi góc máy trước mỗi cảnh để điều chỉnh độ lớn. Không phải diễn nhỏ đi, mà là diễn đúng tầm.
Liền một mạch hay từng mảnh rời
Trên sân khấu, câu chuyện diễn ra từ đầu đến cuối mỗi đêm. Diễn viên đi cùng nhân vật qua mọi cảm xúc theo thứ tự tự nhiên. Đó là trải nghiệm trọn vẹn.
Trên phim trường, cảnh thường được quay không theo thứ tự câu chuyện, mà theo địa điểm, lịch diễn viên, ánh sáng. Có thể sáng quay cảnh cuối phim, chiều quay cảnh đầu.
Điều này đòi hỏi diễn viên phim phải biết rõ nhân vật đang ở đâu trong hành trình cảm xúc ở từng cảnh. Nhiều người ghi chú kỹ trên kịch bản: trước cảnh này chuyện gì đã xảy ra, nhân vật đang mang tâm trạng gì.
Một cảnh có thể quay đi quay lại nhiều lần, từ nhiều góc. Diễn viên phải giữ được độ chân thật ở lần thứ mười như lần đầu.
Giữ liên tục qua từng lần quay
Khi một cảnh được quay nhiều góc, những gì bạn làm ở mỗi lần phải giống nhau để khi dựng phim không bị lệch. Bạn cầm ly nước bằng tay nào, uống ở câu thoại nào, quay đầu khi nào, tất cả cần nhất quán.
Người phụ trách theo dõi liên tục sẽ ghi lại, nhưng diễn viên cũng cần tự để ý. Một chi tiết lệch có thể khiến cả cảnh phải quay lại.
Trên sân khấu không có chuyện này, mỗi đêm có thể biến tấu nhỏ. Đây là một trong những thứ diễn viên sân khấu phải tập khi chuyển sang phim.
Nhưng giữ liên tục không có nghĩa là diễn máy móc. Hành động nhất quán, còn cảm xúc bên trong vẫn sống.
Làm việc với máy quay và ê-kíp
Trên phim trường, có những quy ước kỹ thuật: đứng đúng điểm đánh dấu dưới sàn để ở trong khung hình và đúng nét, không nhìn thẳng vào ống kính trừ khi được yêu cầu, giữ yên trước và sau khi đạo diễn hô bắt đầu và dừng.
Đôi khi bạn diễn đối mặt với một điểm đánh dấu thay vì bạn diễn thật, vì góc máy không cho phép. Tưởng tượng và vẫn diễn thật là một kỹ năng riêng.
Phim trường có nhiều chờ đợi: chờ dựng ánh sáng, chờ đổi góc máy. Diễn viên phim cần biết giữ năng lượng và tâm trạng nhân vật qua những khoảng chờ dài.
Trên sân khấu, khán giả là phản hồi trực tiếp. Trên phim trường, phản hồi là đạo diễn và đôi khi chỉ là im lặng. Diễn mà không có tiếng cười hay vỗ tay là một trải nghiệm cần làm quen.
Giọng nói và âm thanh
Trên sân khấu, giọng cần vang, rõ, đôi khi không có micro. Diễn viên luyện giọng để nói to mà không gào.
Trên phim trường, micro thu rất gần. Nói quá to nghe như hét. Diễn viên cần nói tự nhiên, có khi thì thầm, mà vẫn rõ chữ.
Âm thanh phim trường còn phụ thuộc môi trường: tiếng xe, tiếng gió, tiếng người. Có khi phải quay lại chỉ vì tiếng ồn. Có khi phải lồng tiếng lại sau trong phòng thu.
Lồng tiếng là một kỹ năng khác hẳn: khớp lời với khẩu hình của chính mình trên màn hình, giữ đúng cảm xúc khi không còn bối cảnh thật.
Chuyển giữa hai môi trường
Nhiều diễn viên làm cả sân khấu lẫn phim. Họ nói sân khấu rèn sức bền, giọng nói, khả năng giữ nhân vật suốt vở; phim rèn sự tinh tế, độ chân thật trong từng chi tiết nhỏ.
Khi chuyển từ sân khấu sang phim, hãy xem lại bản quay thử của mình để điều chỉnh độ lớn. Khi chuyển từ phim sang sân khấu, hãy luyện giọng và luyện hình thể trước.
Đừng xem bên nào hơn bên nào. Mỗi môi trường có cái khó và cái hay riêng.
Diễn viên giỏi là người hiểu mình đang diễn cho ai, ở khoảng cách nào, và điều chỉnh công cụ của mình cho phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Diễn viên sân khấu có dễ đóng phim không?
Họ có lợi thế về kỹ năng và sự bền bỉ, nhưng thường cần thời gian làm quen với việc tiết chế và các quy ước của máy quay. Nhiều người chuyển đổi thành công sau vài dự án.
Diễn trên phim có cần học thuộc thoại như sân khấu không?
Có, vẫn cần thuộc kỹ. Dù quay từng cảnh, việc thuộc thoại giúp bạn tập trung vào cảm xúc và phản ứng với bạn diễn.
Vì sao không được nhìn vào ống kính?
Vì nhìn vào ống kính khiến khán giả cảm thấy nhân vật đang nhìn thẳng vào họ, phá vỡ thế giới của phim. Chỉ khi đạo diễn có chủ ý thì mới làm.
Diễn kịch cho truyền hình khác sân khấu ra sao?
Kịch truyền hình thường quay nhiều máy cùng lúc trong trường quay, nên diễn viên cần biết máy nào đang quay mình. Độ lớn thường ở giữa sân khấu và điện ảnh.
Làm sao luyện tiết chế khi diễn trước máy quay?
Tự quay mình bằng điện thoại ở khoảng cách gần rồi xem lại. Bạn sẽ thấy rõ chỗ nào quá, và học cách để cảm xúc hiện qua ánh mắt hơn là qua cử chỉ lớn.
