Với diễn viên múa, thân thể vừa là cây đàn vừa là người chơi đàn, nên nghề này đòi hỏi tập luyện hằng ngày cho sức mạnh, độ dẻo, độ chính xác và khả năng kể chuyện bằng chuyển động. Giữ gìn cơ thể và hiểu được giới hạn của nó quan trọng không kém việc học thêm một động tác khó.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Khán giả thấy diễn viên múa bay lượn nhẹ như không. Phía sau là những buổi sáng đau nhức, những bàn chân chai sạn, và một kỷ luật mà ít nghề nào sánh được. Tập này mình kể về nghề đó.
Một ngày tập của diễn viên múa
Ngày của diễn viên múa chuyên nghiệp thường bắt đầu bằng lớp kỹ thuật buổi sáng, dài khoảng một tiếng rưỡi. Đó là chuỗi bài tập quen thuộc từ khởi động, giãn cơ, đến các động tác nền ở thanh vịn và giữa phòng.
Buổi chiều là giờ tập tiết mục: dựng bài mới, tập lại bài cũ, tập với cả nhóm. Có khi kéo dài nhiều giờ, lặp đi lặp lại từng đoạn ngắn cho đến khi khớp.
Ngoài giờ tập chung, nhiều người tự tập thêm sức mạnh, tập thăng bằng, giãn cơ, hoặc học thêm loại hình khác.
Khi có lịch diễn, ngày còn dài hơn: kiểm tra sân khấu, tập với ánh sáng, hoá trang, diễn, rồi về khuya. Nghỉ ngơi đúng cách trở thành một phần công việc.
Sức mạnh, độ dẻo và độ chính xác
Người ngoài hay nghĩ múa chỉ cần dẻo. Thật ra múa cần sức mạnh rất lớn: để nhảy cao, để giữ thăng bằng trên một chân, để nâng bạn diễn, để kiểm soát chuyển động chậm. Không có sức mạnh, độ dẻo trở thành rủi ro chấn thương.
Độ dẻo giúp biên độ chuyển động rộng và đẹp. Nhưng dẻo phải đi kèm kiểm soát. Ép dẻo quá mức, nhất là khi cơ chưa ấm, là nguyên nhân chấn thương phổ biến.
Độ chính xác là điều phân biệt người múa chuyên nghiệp. Một động tác phải rơi đúng nhịp, đúng hướng, đúng độ cao, lặp lại giống nhau mỗi lần. Khi múa tập thể, độ chính xác của từng người làm nên vẻ đẹp chung.
Ba yếu tố này cần được rèn song song, đều đặn, theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
Kể chuyện bằng chuyển động
Kỹ thuật chỉ là phương tiện. Mục đích của múa là truyền cảm xúc, kể câu chuyện. Một diễn viên múa kỹ thuật hoàn hảo mà gương mặt trống rỗng khó làm khán giả rung động.
Người múa học cách để cảm xúc đi qua toàn thân: ánh mắt, hơi thở, độ căng của các ngón tay. Cùng một động tác giơ tay, có thể là vươn tới hy vọng, có thể là níu giữ trong tuyệt vọng.
Âm nhạc là bạn diễn của người múa. Hiểu nhạc, nghe được nhịp, cảm được cao trào, giúp chuyển động sống cùng âm thanh chứ không chỉ chạy theo nó.
Nhiều biên đạo yêu cầu diễn viên tự tìm ý nghĩa cho từng đoạn. Người múa biết mình đang kể gì thì mới kể được cho người khác.
Múa dân gian, múa dân tộc và múa đương đại
Múa dân gian Việt có những chất liệu đặc trưng ở từng vùng: múa nón, múa quạt, múa sạp, các điệu múa của đồng bào dân tộc thiểu số. Mỗi điệu múa gắn với đời sống, lễ hội, lao động của cộng đồng.
Diễn viên múa dân gian cần hiểu nguồn gốc và tinh thần của điệu múa, không chỉ học động tác. Đi thực tế, xem người dân múa trong lễ hội là cách học quý.
Múa đương đại tự do hơn về hình thức, thường khám phá những chuyển động mới, những đề tài xã hội, tâm lý. Nhiều tác phẩm đương đại Việt kết hợp chất liệu dân gian với ngôn ngữ mới.
Nhiều diễn viên múa được đào tạo nhiều loại hình. Nền tảng múa cổ điển giúp kỹ thuật vững, múa dân gian giữ bản sắc, múa đương đại mở rộng biểu cảm.
Giữ gìn cơ thể
Cơ thể là tài sản duy nhất của diễn viên múa. Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi hợp lý là một phần công việc, không phải xa xỉ.
Nghe cơ thể. Đau nhức sau buổi tập là bình thường, nhưng đau nhói, đau kéo dài, sưng là dấu hiệu cần dừng và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu. Cố múa khi chấn thương có thể biến chấn thương nhỏ thành lớn.
Áp lực về cân nặng và vóc dáng trong nghề múa có thật. Nhưng ăn kiêng khắc nghiệt làm cơ thể yếu đi, dễ chấn thương, và có thể dẫn đến rối loạn ăn uống. Nếu bạn thấy mình có vấn đề với ăn uống, hãy tìm sự hỗ trợ của bác sĩ và chuyên gia tâm lý.
Khởi động kỹ trước và hạ nhiệt sau mỗi buổi tập, mỗi buổi diễn. Đây là thói quen đơn giản nhất mà nhiều người bỏ qua.
Tuổi nghề và con đường sau đó
Tuổi biểu diễn của diễn viên múa thường ngắn hơn nhiều nghề biểu diễn khác, vì cơ thể chịu áp lực lớn. Nhiều người bắt đầu nghĩ về bước tiếp theo khá sớm.
Con đường sau sân khấu khá đa dạng: biên đạo, dạy múa ở trường hay câu lạc bộ, huấn luyện thể chất, làm quản lý nghệ thuật, chuyển sang diễn xuất.
Chuẩn bị sớm giúp chuyển đổi nhẹ nhàng: học thêm biên đạo, sư phạm, tích luỹ kinh nghiệm dạy trong lúc vẫn còn diễn.
Và tình yêu với múa không mất đi khi rời sân khấu chính. Nhiều người vẫn múa suốt đời, chỉ là theo một cách khác.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi bắt đầu học múa chuyên nghiệp là hợp?
Với múa cổ điển, người ta thường bắt đầu từ nhỏ. Với múa dân gian và đương đại, có người bắt đầu muộn hơn vẫn đi được, nhưng cần tập rất chăm.
Diễn viên múa nam có ít cơ hội hơn không?
Ở nhiều nơi, diễn viên múa nam ít hơn nữ nên lại được tìm kiếm. Nam giới múa cần sức mạnh lớn, nhất là trong các động tác nâng đỡ bạn diễn.
Tập múa có cần ăn kiêng không?
Cần ăn uống đủ chất để có sức tập. Ăn kiêng quá mức có hại; nếu muốn điều chỉnh chế độ ăn, nên hỏi chuyên gia dinh dưỡng.
Múa có ảnh hưởng xương khớp về lâu dài không?
Tập luyện cường độ cao trong nhiều năm có thể gây áp lực lên khớp, nhất là khi tập sai hoặc không nghỉ đủ. Khởi động kỹ, tập đúng kỹ thuật và khám khi đau giúp giảm rủi ro.
Không có thân hình chuẩn có theo múa được không?
Mỗi loại hình có yêu cầu khác nhau. Múa đương đại và dân gian thường cởi mở với nhiều dáng người hơn; quan trọng là sức khoẻ, kỹ thuật và khả năng biểu cảm.
