Người biểu diễn sống được với lời chê khi biết tách những góp ý có ích ra khỏi lời ác ý, chọn ra vài người mình thật sự lắng nghe, không đọc bình luận vào những lúc dễ tổn thương, và đo sự tiến bộ bằng chính mình của hôm qua thay vì bằng người khác của hôm nay. Lời chê là một phần của nghề, nhưng nó không phải là toàn bộ con người bạn.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Đứng trên sân khấu là tự đặt mình trước ánh nhìn của người khác. Có người khen, có người chê, có người so sánh. Tập này mình nói cách giữ mình vững giữa những tiếng nói đó.
Lời chê là một phần của nghề
Không có nghệ sĩ nào được tất cả mọi người yêu thích. Mỗi giọng hát, mỗi lối diễn đều có người thích và người không. Đây không phải dấu hiệu bạn kém, mà là bản chất của nghệ thuật.
Với người mới, lời chê đầu tiên thường đau nhất. Theo thời gian, nhiều người làm nghề nói họ không hết đau, nhưng hồi lại nhanh hơn.
Chấp nhận rằng mình sẽ bị chê giúp bớt sốc khi nó đến. Đó không phải là bi quan, mà là chuẩn bị.
Và nhớ rằng lời chê nói về cách người ta cảm nhận một màn trình diễn, không phải về giá trị con người bạn.
Trong sân khấu truyền thống xưa, khán giả khen chê ngay tại chỗ: tiếng trống chầu của hát bội, tiếng bình phẩm quanh chiếu chèo. Người nghệ sĩ khi ấy sống chung với lời phán xét mỗi đêm. Họ coi nó là một phần của cuộc chơi, và lời khen chê của người sành nghe là thứ họ trân trọng.
Tách góp ý có ích khỏi lời ác ý
Góp ý có ích thường cụ thể: chỗ này hơi lệch nhịp, đoạn này cảm xúc chưa tới, chữ này chưa rõ. Nó nói về việc bạn làm, và có thể sửa được.
Lời ác ý thường chung chung và nhắm vào con người: hát dở, xấu, không có tài, nên bỏ nghề. Nó không giúp bạn sửa gì, và thường nói về người nói nhiều hơn về bạn.
Khi nhận một lời chê, thử hỏi: điều này có cụ thể không, có ai khác đáng tin cũng nói vậy không, mình có thể làm gì với nó. Nếu không trả lời được, có lẽ nên để nó trôi qua.
Ngay cả góp ý đúng cũng có thể được nói theo cách khó nghe. Hãy cố lấy phần nội dung, bỏ phần cách nói.
Chọn người để lắng nghe
Bạn không thể nghe tất cả mọi người. Hãy chọn một nhóm nhỏ những người bạn tin: thầy, đạo diễn, một hai đồng nghiệp giỏi và thẳng thắn, một người thân hiểu nghề.
Ý kiến của những người này đáng được cân nhắc nghiêm túc, kể cả khi khó nghe. Họ biết bạn, biết nghề, và muốn bạn tiến bộ.
Ý kiến của người lạ trên mạng, của người không hiểu loại hình bạn theo, có thể tham khảo nhưng không nên quyết định cảm xúc của bạn.
Chủ động xin góp ý từ nhóm tin cậy sau mỗi tiết mục quan trọng. Khi bạn có nguồn góp ý chất lượng, những tiếng ồn khác bớt sức nặng.
Giới hạn việc đọc bình luận
Đọc bình luận ngay trước giờ diễn, ngay sau một buổi diễn mệt, hay lúc nửa đêm không ngủ được, là những lúc bạn dễ tổn thương nhất. Hãy tránh những thời điểm đó.
Một số người làm nghề nhờ người khác đọc bình luận và chỉ báo lại những góp ý có ích. Một số đặt giờ cố định để đọc, đọc xong thì thôi.
Bạn có quyền ẩn, xoá, chặn những bình luận xúc phạm. Không có nghĩa vụ phải đọc hay đáp lại mọi điều người khác viết.
Một thói quen nhỏ có ích là ghi lại những lời cảm ơn, những tin nhắn tử tế khán giả gửi vào một chỗ riêng. Vào những ngày bị chê nặng, đọc lại chúng giúp bạn nhớ rằng mình cũng đã chạm được tới nhiều người.
Nếu thấy mình bị cuốn vào việc đọc bình luận đến mức ảnh hưởng giấc ngủ, công việc, đó là dấu hiệu cần dừng lại và có thể cần sự hỗ trợ.
So với chính mình, không so với người khác
So sánh là phản xạ tự nhiên, nhất là khi mạng xã hội liên tục cho ta thấy người khác đang làm gì. Nhưng bạn chỉ thấy phần đẹp nhất của họ, không thấy những ngày khó khăn của họ.
Mỗi người có con đường, tốc độ, hoàn cảnh riêng. Một người nổi tiếng sớm có thể có những lợi thế bạn không biết, hoặc đang trả những cái giá bạn không thấy.
Hãy so với chính mình một năm trước. Giọng có khá hơn không, diễn có sâu hơn không, có thêm bài, thêm vai không. Đó là thước đo công bằng và hữu ích nhất.
Biến sự ngưỡng mộ người khác thành bài học: họ làm tốt điều gì, mình có thể học gì, thay vì để nó thành ghen tị.
Khi lời chê làm bạn gục ngã
Có những lúc lời chê, nhất là những đợt công kích dồn dập, làm người ta suy sụp thật sự: mất ngủ, không muốn lên sân khấu, nghi ngờ bản thân sâu sắc.
Hãy nói chuyện với người tin cậy. Đừng ở một mình với những cảm xúc đó.
Nếu tình trạng kéo dài, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Đó là điều bình thường và cần thiết, như đi khám khi đau họng.
Nếu bị đe doạ, xúc phạm nghiêm trọng, hãy lưu bằng chứng và tìm hỗ trợ pháp lý khi cần. Bạn không phải chịu đựng mọi thứ chỉ vì mình là người của công chúng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả lời lời chê trên mạng không?
Thường không nên tranh cãi. Với góp ý lịch sự có ích, một lời cảm ơn là đủ. Với lời ác ý, im lặng hoặc ẩn đi là lựa chọn an toàn.
Làm sao biết lời chê đúng hay sai?
Hỏi ý những người bạn tin và hiểu nghề. Nếu nhiều người đáng tin cùng nhận ra một điều, khả năng đó là điểm thật sự cần sửa.
Thầy chê nhiều có phải là thầy không quý mình?
Thường ngược lại, nhiều thầy chê kỹ vì thấy trò có tiềm năng. Nhưng nếu lời chê mang tính xúc phạm, hạ nhục, bạn có quyền nói chuyện lại hoặc tìm người hướng dẫn khác.
Được khen nhiều có cần đề phòng không?
Lời khen cũng cần lọc như lời chê. Khen quá nhiều có thể làm mình chủ quan, ngừng tiến bộ. Hãy lắng nghe cả lời khen cụ thể để biết điểm mạnh cần giữ.
Làm sao để không ghen tị với đồng nghiệp thành công?
Ghen tị là cảm xúc bình thường, chỉ cần không để nó điều khiển hành động. Chúc mừng thật lòng, học điều họ làm tốt, và quay về con đường của mình.
