Kiệt sức ở người biểu diễn thường hiện ra qua cảm giác mệt kéo dài mà ngủ dậy vẫn không hết, mất niềm vui khi bước lên sân khấu, dễ cáu gắt, và bắt đầu hoài nghi về chính cái nghề mình từng yêu. Muốn hồi lại cần giảm tải thật sự, lấy lại giấc ngủ và nhịp sinh hoạt, tìm lại lý do mình theo nghề, và tìm đến bác sĩ hay chuyên gia tâm lý khi các dấu hiệu nặng hoặc kéo dài.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Mở loạt bài về sức khoẻ, mình chọn nói chuyện mà người làm nghề ít khi kể ra, vì sợ bị coi là yếu. Mình không phải bác sĩ, nên tập này chỉ là chuyện của người trong nghề kể với nhau, kèm những chỗ cần đi khám.
Vì sao người biểu diễn dễ kiệt sức?
Nghề biểu diễn có những đặc điểm dễ dẫn tới kiệt sức. Giờ giấc ngược, diễn tối, về khuya, ngủ không đều. Lịch dồn theo mùa, có tháng kín đặc không ngày nghỉ, rồi tháng sau trống trơn và lo âu chuyện tiền.
Người biểu diễn phải cho đi cảm xúc mỗi đêm. Khóc thật, cười thật, giận thật trên sân khấu, rồi về nhà vẫn phải là chính mình. Sự cho đi đó tiêu hao nhiều hơn người ngoài tưởng.
Áp lực bị đánh giá thường trực: từ khán giả, đạo diễn, đồng nghiệp, mạng xã hội. Ít nghề nào bị chấm điểm công khai nhiều như vậy.
Và nhiều người làm nghề vì yêu, nên khó nói không. Show nào cũng nhận, vai nào cũng nhận, cho đến khi cơ thể và tinh thần không theo kịp.
Những dấu hiệu cần để ý
Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, ngủ đủ giờ vẫn không hồi. Thức dậy đã thấy nặng nề khi nghĩ đến buổi tập.
Mất niềm vui: lên sân khấu như làm cho xong, không còn hồi hộp, không còn hứng thú với vai mới, bài mới. Có người diễn vẫn đúng kỹ thuật nhưng trống rỗng bên trong.
Thay đổi cảm xúc: dễ cáu với đồng nghiệp, gia đình, thấy mọi thứ vô nghĩa, hoài nghi về con đường mình chọn.
Dấu hiệu cơ thể: hay ốm vặt, đau đầu, khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều, ăn uống thất thường. Những dấu hiệu này cũng có thể do bệnh lý khác, nên hãy đi khám để bác sĩ kiểm tra.
Giảm tải thật sự, không chỉ nói
Bước đầu tiên là giảm lượng việc. Xem lại lịch, bỏ bớt những show không cần thiết, những việc phụ không quan trọng. Báo trước với những nơi đã hẹn nếu cần đổi.
Nhiều người nói sẽ nghỉ nhưng vẫn trả lời tin nhắn công việc cả ngày, vẫn lướt mạng xem người khác diễn. Đó không phải nghỉ. Nghỉ thật là có những khoảng thời gian không có gì liên quan đến nghề.
Có thể bạn cần một kỳ nghỉ ngắn, vài ngày hay một tuần hoàn toàn rời sân khấu. Nghe có vẻ khó khi đang mùa cao điểm, nhưng một tuần nghỉ có kế hoạch tốt hơn nhiều so với một tháng ngã bệnh.
Học cách nói không lịch sự. Từ chối một show không làm bạn mất sự nghiệp, kiệt sức kéo dài mới làm.
Lấy lại giấc ngủ và nhịp sống
Giấc ngủ là nền tảng của hồi phục. Người biểu diễn hay ngủ muộn vì diễn tối, đó là thực tế. Nhưng cố giữ một khung giờ ngủ dậy tương đối đều, ngủ đủ giấc dù muộn, giúp cơ thể ổn định hơn.
Sau show, cho mình thời gian hạ nhiệt trước khi ngủ: tắm nước ấm, ăn nhẹ, tránh màn hình điện thoại. Đầu óc còn hưng phấn sau sân khấu cần thời gian để lắng xuống.
Ăn đúng bữa, đủ chất. Vận động nhẹ nhàng như đi bộ, giãn cơ, bơi, những thứ không liên quan đến biểu diễn.
Dành thời gian cho người thân, bạn bè ngoài nghề. Họ nhắc bạn rằng bạn là một con người trước khi là một nghệ sĩ.
Tìm lại lý do mình theo nghề
Khi kiệt sức, người ta hay quên vì sao mình bắt đầu. Hãy thử nhớ lại khoảnh khắc đầu tiên bạn thấy yêu sân khấu, buổi diễn đáng nhớ nhất, người khán giả từng nói một câu làm bạn rơi nước mắt.
Làm nghệ thuật cho chính mình, không vì tiền, không vì ai chấm. Hát một bài mình thích ở nhà, chơi đàn cho vui, đi xem người khác diễn với tâm thế khán giả.
Nhìn lại hướng đi: có thể bạn đang làm quá nhiều thứ không hợp với mình. Kiệt sức đôi khi là tín hiệu cần điều chỉnh hướng đi, không phải bỏ nghề.
Nói chuyện với người đi trước. Hỏi họ đã từng kiệt sức chưa, họ vượt qua thế nào. Bạn sẽ thấy mình không đơn độc.
Khi nào cần chuyên gia?
Nếu cảm giác buồn, trống rỗng, vô vọng kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó không phải là yếu đuối, mà là chăm sóc công cụ quan trọng nhất của nghề.
Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay người thân tin cậy và tìm sự trợ giúp y tế khẩn cấp. Đừng ở một mình với những ý nghĩ đó.
Đừng tự dùng thuốc ngủ, thuốc an thần, rượu bia để chống chọi. Chúng có thể làm tình trạng nặng hơn và gây phụ thuộc. Mọi việc dùng thuốc cần có chỉ định của bác sĩ.
Nhiều người làm nghề sau khi được hỗ trợ đúng cách đã quay lại sân khấu với sức khoẻ tốt hơn và cách làm nghề bền vững hơn.
Câu hỏi thường gặp
Kiệt sức khác mệt mỏi thông thường thế nào?
Mệt thông thường hết sau khi nghỉ ngơi vài ngày. Kiệt sức kéo dài, không hết dù nghỉ, đi kèm mất hứng thú và thay đổi cảm xúc. Khi không chắc, hãy hỏi bác sĩ.
Có nên tiếp tục diễn khi đang kiệt sức?
Nếu đã có lịch, có thể cần hoàn thành một số buổi, nhưng hãy giảm tải ngay khi có thể. Cố diễn kéo dài trong tình trạng kiệt sức có thể dẫn đến bệnh và chấn thương.
Nghỉ một thời gian có làm mình bị quên không?
Nỗi lo này rất phổ biến, nhưng một khoảng nghỉ hợp lý hiếm khi làm mất sự nghiệp. Người tổ chức và khán giả nhớ chất lượng của bạn hơn là bạn có mặt liên tục.
Làm sao nói với đoàn khi mình cần nghỉ?
Nói thẳng, sớm, với người phụ trách, đề xuất cách sắp xếp để công việc chung ít bị ảnh hưởng. Nhiều đoàn hiểu và hỗ trợ khi được báo đúng cách.
Tìm chuyên gia tâm lý ở đâu?
Bạn có thể hỏi các bệnh viện có khoa tâm thần hoặc tâm lý, các phòng khám tâm lý được cấp phép, hoặc nhờ bác sĩ gia đình giới thiệu. Hãy chọn nơi có chuyên môn rõ ràng.
