Sống chung giữa gia đình và nghề diễn cần sự thẳng thắn về lịch làm việc ngay từ đầu, giữ những khoảng thời gian cố định dành riêng cho gia đình, tìm cách có mặt trong những dịp quan trọng theo một cách khác khi bắt buộc phải đi diễn, và có người cùng chia việc nhà, việc con. Người thân hiểu nghề là chỗ dựa lớn nhất của người biểu diễn.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Khi mọi người nghỉ, người biểu diễn đi làm. Tối thứ bảy, ngày lễ, đêm giao thừa thường là giờ cao điểm của nghề. Tập này mình nói về những gia đình có người làm nghề như vậy.
Lịch ngược và cái giá của nó
Người biểu diễn thường làm việc khi người khác nghỉ: buổi tối, cuối tuần, ngày lễ. Họ ngủ khi người khác đi làm, và bận khi gia đình quây quần.
Tết là ví dụ rõ nhất. Với nhiều nghệ sĩ, những ngày cận Tết và trong Tết là mùa diễn bận rộn nhất năm. Có người nhiều năm không ăn Tết trọn vẹn ở nhà.
Cái giá là những bữa cơm vắng mặt, những buổi họp phụ huynh không đi được, những lần con ốm mà mình đang ở tỉnh khác. Người làm nghề nào cũng có những nuối tiếc như vậy.
Nhìn thẳng vào cái giá đó, nói với gia đình một cách trung thực, là bước đầu để tìm cách sống chung với nó.
Thẳng thắn từ đầu
Khi bắt đầu một mối quan hệ, hãy nói rõ nghề của mình đòi hỏi gì: lịch thất thường, đi xa, về khuya, thu nhập theo mùa. Người kia có quyền biết để quyết định.
Trong gia đình, chia sẻ lịch diễn sớm. Cả nhà biết tháng này bạn bận những ngày nào, có thể sắp xếp việc khác cho phù hợp.
Nói về những điều làm người thân lo: môi trường làm việc, đi đêm, những người bạn gặp. Minh bạch giúp xoá bớt nghi ngại.
Lắng nghe cảm giác của người thân. Họ có quyền buồn khi bạn vắng mặt ngày quan trọng. Ghi nhận cảm giác đó, đừng xem nhẹ.
Giữ thời gian riêng cho gia đình
Khi lịch không đều, càng cần những khoảng thời gian cố định cho gia đình: một ngày trong tuần không nhận show, một bữa sáng chung mỗi ngày, một chuyến đi sau mùa diễn.
Bảo vệ những khoảng thời gian đó như bảo vệ một show quan trọng. Đừng huỷ vì một lời mời bất chợt.
Khi ở nhà, hãy thật sự ở nhà: bỏ điện thoại xuống, không trả lời tin nhắn công việc, chơi với con, nói chuyện với vợ chồng, cha mẹ.
Chất lượng thời gian bù đắp được phần nào số lượng. Một buổi chiều trọn vẹn với con có thể đáng nhớ hơn nhiều buổi ở nhà mà tâm trí ở nơi khác.
Có mặt theo cách khác khi phải đi diễn
Khi phải đi diễn vào ngày quan trọng của gia đình, hãy tìm cách có mặt theo cách khác: gọi video vào giờ giao thừa, ghi âm lời chúc, ăn Tết sớm hoặc muộn với gia đình.
Nhiều gia đình nghệ sĩ có Tết riêng của họ: quây quần vào một ngày khác, khi người làm nghề đã xong mùa diễn. Không đúng ngày, nhưng đúng tinh thần.
Nếu có thể, đưa gia đình đến xem mình diễn. Con cái thấy cha mẹ trên sân khấu thường hiểu và tự hào hơn về nghề của cha mẹ.
Kể cho gia đình nghe về những gì bạn làm, những khán giả bạn gặp. Khi người thân hiểu ý nghĩa công việc, sự vắng mặt dễ được thông cảm hơn.
Nuôi con khi làm nghề biểu diễn
Nuôi con với lịch diễn thất thường là thử thách lớn. Cần có người cùng chia sẻ: vợ chồng, ông bà, người giúp việc đáng tin, hoặc các gia đình bạn bè giúp nhau.
Thống nhất với người cùng chăm con về lịch, về cách dạy con, để con có sự ổn định dù cha hoặc mẹ hay vắng nhà.
Một số nghệ sĩ đưa con theo khi đi diễn gần, khi có điều kiện an toàn. Hậu trường có thể là trải nghiệm thú vị với trẻ, nhưng cần có người trông và không làm ảnh hưởng công việc của đoàn.
Đừng ép con theo nghề của mình, cũng đừng cấm. Để con tiếp xúc tự nhiên và tự tìm con đường của mình.
Khi cả hai cùng làm nghề
Có những cặp vợ chồng cùng làm nghề biểu diễn. Ưu điểm là hiểu nhau, thông cảm với lịch ngược, có thể cùng làm việc.
Nhưng cũng có thách thức: hai lịch thất thường chồng lên nhau, khó sắp xếp chăm con. Đôi khi có cạnh tranh, so sánh âm thầm.
Phân chia rõ ràng việc nhà, việc con theo lịch diễn của từng người. Ưu tiên luân phiên, không để một người luôn phải hy sinh.
Giữ ranh giới giữa công việc và gia đình. Đừng để bất đồng ở sân khấu theo về nhà, và ngược lại.
Khi người thân không làm nghề nhưng làm chỗ dựa
Phía sau rất nhiều người biểu diễn là một người thân không làm nghệ thuật nhưng gánh phần lớn việc nhà mỗi mùa diễn: người vợ, người chồng, cha mẹ, anh chị. Họ ít khi được nhắc tên trong những lời cảm ơn trên sân khấu.
Hãy nói lời cảm ơn với họ thường xuyên, và không chỉ bằng lời. Những ngày nghỉ, hãy nhận phần việc nhà nhiều hơn, để họ cũng có thời gian cho riêng mình.
Hỏi ý kiến họ trước những quyết định lớn về nghề như nhận chuyến lưu diễn dài, đổi đoàn, đầu tư cho sản phẩm. Họ chịu ảnh hưởng của những quyết định đó không kém bạn.
Một gia đình mà người ở nhà cảm thấy được trân trọng thì người đi diễn cũng yên tâm hơn trên mọi sân khấu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhận show ngày Tết khi gia đình mong mình ở nhà?
Đây là lựa chọn cá nhân, cân giữa thu nhập, cơ hội và gia đình. Bàn với người thân trước, và nếu nhận, tìm cách bù đắp như ăn Tết sớm hoặc dành thời gian sau mùa diễn.
Làm sao giải thích cho con nhỏ hiểu vì sao bố mẹ hay vắng nhà?
Kể cho con về công việc bằng ngôn ngữ đơn giản, đưa con đi xem diễn khi có thể. Giữ những thói quen gắn kết như gọi điện đúng giờ để con cảm thấy an toàn.
Người yêu không thích nghề diễn của mình thì sao?
Nói chuyện thẳng thắn để hiểu điều họ lo. Nếu đó là nỗi lo có thể giải quyết bằng sự minh bạch, hãy thử. Nếu là khác biệt căn bản về lối sống, cả hai cần cân nhắc nghiêm túc.
Nghệ sĩ nữ có con nhỏ có nên tạm nghỉ diễn?
Tùy hoàn cảnh, sức khoẻ và mong muốn. Nhiều người giảm lịch diễn một thời gian rồi quay lại, có người tiếp tục với sự hỗ trợ của gia đình. Không có lựa chọn đúng cho mọi người.
Làm sao để gia đình tự hào về nghề mình?
Làm nghề tử tế, giữ sức khoẻ, có trách nhiệm với gia đình, và chia sẻ với họ những khoảnh khắc ý nghĩa của nghề. Sự tự hào thường đến từ những điều đó hơn là từ danh tiếng.
