Người biểu diễn chuyển hướng có nhiều con đường dùng lại được vốn nghề: dạy học, biên đạo và đạo diễn, làm việc hậu trường, quản lý và tổ chức nghệ thuật, hoặc một nghề hoàn toàn khác. Chuyển hướng thuận lợi nhất khi bạn bắt đầu thử từ lúc còn đang diễn, học thêm những kỹ năng còn thiếu, và nhìn đó là một chặng mới chứ không phải một thất bại.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Không ai đứng trên sân khấu mãi. Có người rời đi vì tuổi, vì sức khoẻ, vì gia đình, có người đơn giản vì muốn thử điều khác. Tập này mình bày ra những con đường, và cách bước sang mà không bị chới với.
Vì sao chuyển hướng không phải là thất bại
Nhiều người làm nghề mang cảm giác thua cuộc khi rời sân khấu, như thể mình không đủ giỏi để ở lại. Cảm giác ấy dễ hiểu, nhưng không đúng.
Những người xây nên sân khấu hôm nay, những thầy dạy giỏi, những đạo diễn tài năng, phần lớn từng là người biểu diễn. Họ không rời bỏ nghề, họ đổi vị trí trong nghề.
Vốn liếng từ sân khấu, như hiểu khán giả, hiểu cơ thể và giọng nói, chịu được áp lực, làm việc nhóm, đúng giờ, là những thứ quý ở bất kỳ vị trí nào.
Nhìn chuyển hướng như một chặng mới giúp bạn bước vào nó với sự tò mò thay vì nỗi buồn.
Dạy học: truyền lại cái mình có
Dạy là con đường tự nhiên nhất. Người từng đứng trên sân khấu có những điều chỉ họ mới dạy được: cảm giác run, cách xử lý sự cố, cách giữ khán giả.
Nhưng diễn giỏi không tự động thành dạy giỏi. Dạy cần kỹ năng riêng: giải thích rõ ràng, nhìn ra lỗi của người khác, kiên nhẫn, hiểu tâm lý học trò từng lứa tuổi.
Hãy học thêm về phương pháp dạy, quan sát những người thầy giỏi, bắt đầu với vài học trò từ khi còn đang diễn.
Dạy trẻ em cần sự nhẹ nhàng, nuôi niềm vui, không chấm điểm hay so sánh các con. Dạy người muốn thi trường, theo nghề thì cần nghiêm và chi tiết hơn.
Biên đạo và đạo diễn: nhìn sân khấu từ bên dưới
Từ người diễn sang người dựng là chuyển từ nhìn một vai sang nhìn cả tác phẩm. Bạn phải nghĩ về câu chuyện, nhịp, bố cục, ánh sáng, âm nhạc, và cách làm việc với nhiều diễn viên.
Bắt đầu nhỏ: dàn dựng một tiết mục cho câu lạc bộ, một tiểu phẩm cho trường học, làm trợ lý đạo diễn cho một vở.
Học thêm những thứ trước đây bạn không cần biết: viết kịch bản, phân cảnh, làm việc với kỹ thuật, quản lý thời gian và ngân sách dàn dựng.
Nhiều diễn viên kể rằng chỉ khi đứng ở ghế đạo diễn họ mới hiểu hết những gì đạo diễn từng nói với họ.
Hậu trường: bộ máy làm nên buổi diễn
Quản lý sân khấu, hoá trang, phục trang, đạo cụ, âm thanh, ánh sáng là những nghề cần người hiểu sân khấu. Người từng biểu diễn có lợi thế vì biết diễn viên cần gì.
Những công việc này thường đòi hỏi kỹ năng kỹ thuật cụ thể, cần học bài bản. Nhưng người có kinh nghiệm sân khấu thường học nhanh.
Hậu trường là nơi bạn vẫn ở gần không khí biểu diễn mà không phải chịu áp lực đứng trước khán giả, rất hợp với những ai yêu sân khấu nhưng muốn bớt căng thẳng.
Và một hậu trường giỏi được cả đoàn quý, nhiều khi còn hơn một diễn viên giỏi.
Quản lý, tổ chức nghệ thuật và các nghề khác
Quản lý đoàn, tổ chức chương trình, làm việc ở các trung tâm văn hoá, quản lý nghệ sĩ, sản xuất sự kiện là những con đường dùng mạng lưới quan hệ và hiểu biết về nghề.
Những vị trí này cần thêm kỹ năng về quản lý, tài chính, truyền thông, đàm phán. Học thêm qua khoá ngắn hạn hoặc học việc với người đi trước.
Cũng có người chọn một nghề hoàn toàn khác, và vẫn giữ nghệ thuật như niềm vui riêng. Đó cũng là lựa chọn đáng tôn trọng.
Không có con đường nào cao hơn con đường nào. Chọn cái hợp với mình, với sức khoẻ và hoàn cảnh của mình.
Chuyển hướng thế nào cho êm?
Bắt đầu thử khi còn đang diễn. Dạy vài học trò, làm trợ lý đạo diễn một vở, giúp đoàn tổ chức một chương trình. Bạn biết mình hợp gì trước khi phải quyết định.
Học thêm kỹ năng thiếu một cách có kế hoạch. Đừng đợi đến khi rời sân khấu mới bắt đầu học.
Chuẩn bị tài chính cho giai đoạn chuyển tiếp, khi thu nhập từ việc mới chưa ổn định.
Giữ liên lạc với mạng lưới trong nghề. Những người bạn từng diễn cùng có thể là học trò, đồng nghiệp, khách hàng của bạn ở vị trí mới.
Đối diện cảm xúc khi rời sân khấu
Dù chuẩn bị kỹ, ngày rời sân khấu vẫn có thể mang lại nỗi buồn. Tiếng vỗ tay, ánh đèn, cảm giác hồi hộp trong cánh gà là những thứ khó thay thế.
Cho phép mình buồn, nhớ, và nói về nó với người thân, với đồng nghiệp đã từng trải qua.
Một số người giữ một chút biểu diễn: thỉnh thoảng hát ở câu lạc bộ, đóng một vai khách mời, diễn một buổi cho học trò xem. Đó là cách tạm biệt từ từ.
Nếu nỗi buồn kéo dài và nặng nề, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý. Đó là một bước chuyển lớn của đời người, cần được chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Diễn viên có cần học thêm trường lớp để làm đạo diễn không?
Không bắt buộc, nhiều người học qua làm việc thực tế. Nhưng học bài bản về đạo diễn giúp bạn có hệ thống và nhanh hơn, nhất là nếu muốn làm ở các đơn vị chuyên nghiệp.
Dạy nghệ thuật có cần bằng sư phạm không?
Dạy ở trường công lập thường có yêu cầu về bằng cấp. Dạy ở trung tâm, câu lạc bộ, dạy riêng thì linh hoạt hơn, nhưng học thêm về phương pháp dạy vẫn rất có ích.
Bao nhiêu tuổi thì nên nghĩ đến chuyện chuyển hướng?
Không có tuổi cố định. Tốt nhất là bắt đầu xây kỹ năng mới từ khi đang ở giai đoạn vững nhất của nghề biểu diễn.
Rời sân khấu rồi có quay lại được không?
Có thể, nhiều người quay lại sau một thời gian, nhất là với vai hợp tuổi. Giữ kỹ năng và mạng lưới giúp việc quay lại dễ hơn.
Làm hậu trường có thu nhập ổn định hơn biểu diễn không?
Tùy vị trí và nơi làm việc. Một số vị trí hậu trường có lịch làm đều đặn hơn, nhưng cũng có nhiều công việc làm theo dự án như biểu diễn.
