Giữ giọng cho người hát bắt đầu từ những thói quen rất đơn giản: uống đủ nước, ngủ đủ, khởi động trước và hạ nhiệt sau khi hát, hạn chế nói to trong môi trường ồn, tránh thuốc lá và rượu bia. Còn nếu khàn tiếng kéo dài khoảng hai tuần, đau khi nói hay hát, hoặc giọng thay đổi rõ mà không biết vì sao, đó là lúc cần gặp bác sĩ tai mũi họng.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Với người hát, giọng là cây đàn duy nhất không mua lại được. Mình không phải bác sĩ, nên tập này chỉ nói những thói quen mà người làm nghề lâu năm thường giữ, và những dấu hiệu cần đưa giọng đi khám.
Nước, ngủ và nhịp sinh hoạt
Dây thanh cần được giữ ẩm để rung tốt. Uống nước đều đặn trong ngày, không đợi đến khát mới uống, là thói quen đơn giản mà hiệu quả. Nước uống vào không chạm thẳng dây thanh, nhưng giúp cơ thể đủ nước, niêm mạc đủ ẩm.
Ngủ đủ giấc. Giọng của người thiếu ngủ thường nặng, kém sáng, dễ mệt. Với người diễn đêm, giấc ngủ khó, nhưng càng cần được ưu tiên.
Ăn uống điều độ, tránh ăn quá no ngay trước khi hát và trước khi ngủ. Một số người thấy trào ngược dạ dày ảnh hưởng đến giọng; nếu nghi ngờ, hãy hỏi bác sĩ.
Thuốc lá và khói thuốc là kẻ thù của giọng hát. Rượu bia làm khô niêm mạc. Người hát lâu năm thường hạn chế hoặc tránh hẳn.
Dùng giọng có kế hoạch
Khởi động trước khi hát, hạ nhiệt sau khi hát, như mình đã nói ở loạt bài luyện tập. Đừng hát mạnh khi giọng chưa ấm.
Chia lượng hát trong ngày. Nếu hôm nay có show tối, buổi sáng đừng dạy hát liên tục, đừng thu âm nhiều.
Nghỉ giọng là một phần của lịch. Có những ngày ít nói, không hát, để dây thanh hồi phục, nhất là sau những đợt diễn dày.
Chọn bài trong tầm giọng. Hát liên tục những bài quá cao, quá thấp, hay ép giọng để có hiệu ứng mạnh là cách nhanh nhất làm mệt giọng.
Những thói quen ngoài sân khấu làm hại giọng
Nói chuyện to trong môi trường ồn: quán nhậu, tiệc, xe cộ. Nhiều ca sĩ hát cả đêm không sao, nhưng hỏng giọng vì nói chuyện cả buổi tiệc liên hoan sau show.
Hắng giọng, đằng hắng liên tục. Thói quen này làm dây thanh va vào nhau mạnh. Thay vào đó, nuốt nước bọt hoặc uống một ngụm nước.
Thì thầm cũng không hẳn là nghỉ giọng như nhiều người nghĩ, vì có thể làm căng vùng cổ. Khi cần nghỉ giọng, nói nhẹ nhàng ở mức bình thường hoặc ít nói là tốt hơn.
Ngồi lâu trong phòng máy lạnh khô, nhất là khi ngủ. Có người dùng máy tạo độ ẩm, có người đặt một chậu nước trong phòng; hãy chọn cách phù hợp với mình.
Mẹo truyền miệng: nên dè chừng
Trong giới hát có rất nhiều mẹo truyền miệng: ngậm thứ này, uống thứ kia, kiêng thứ nọ. Một số giúp dễ chịu, như nước ấm, mật ong pha loãng. Một số không có tác dụng rõ, và một số có thể gây hại.
Nguyên tắc chung: những thứ làm dịu cảm giác không có nghĩa là chữa được tổn thương. Nếu giọng có vấn đề thật, mẹo không thay được việc khám.
Cẩn thận với các loại thuốc xịt, viên ngậm làm tê họng. Họng tê có thể khiến bạn không cảm thấy mình đang hát quá sức, và gây hại thêm.
Không tự dùng thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm khi khàn tiếng. Mọi việc dùng thuốc nên có chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Khàn tiếng kéo dài khoảng hai tuần trở lên mà không cải thiện. Đây là mốc mà nhiều thầy thanh nhạc và người làm nghề dùng để khuyên đi khám.
Đau khi nói hoặc hát, cảm giác vướng trong cổ kéo dài, mất tiếng đột ngột, hoặc giọng thay đổi rõ mà không có lý do như cảm cúm.
Không còn hát được những nốt trước đây hát dễ dàng, giọng bị đứt quãng, rè, hụt hơi bất thường.
Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng có thể soi thanh quản để xem tình trạng dây thanh. Một số nơi có bác sĩ chuyên về giọng nói cho người dùng giọng chuyên nghiệp. Phát hiện sớm thường giúp điều trị nhẹ nhàng hơn.
Phục hồi sau khi giọng có vấn đề
Nếu bác sĩ chỉ định nghỉ giọng, hãy nghỉ thật sự. Huỷ hoặc dời show, báo cho người tổ chức. Một vài show mất đi tốt hơn nhiều so với tổn thương lâu dài.
Quay lại hát từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ và thầy thanh nhạc. Đừng quay lại ngay với lịch diễn dày như trước.
Xem lại kỹ thuật hát. Nhiều vấn đề về giọng đến từ thói quen hát sai kéo dài. Đây là lúc tốt để làm việc lại với thầy về hơi thở, cách đặt giọng.
Và kiên nhẫn. Giọng hồi phục cần thời gian. Người làm nghề lâu năm đều từng có những giai đoạn phải nghỉ giọng, và họ quay lại được.
Giữ giọng trong những mùa diễn dày
Mùa cuối năm, mùa cưới, mùa lễ hội là lúc giọng chịu áp lực lớn nhất. Có người hát hai ba nơi một tối, nhiều tối liền. Lúc này, những thói quen nhỏ phải được giữ chặt hơn bình thường.
Lên lịch trước cả mùa, xem đêm nào nặng, đêm nào nhẹ, chừa ít nhất một ngày nghỉ giọng mỗi tuần nếu có thể. Đừng nhận thêm show chỉ vì còn trống giờ mà quên rằng giọng không còn trống sức.
Trong mùa bận, hạn chế những việc dùng giọng khác: dạy hát, thu âm, nói chuyện điện thoại dài. Nhắn tin thay vì gọi khi có thể.
Và lắng nghe cơ thể. Một chút khàn sau đêm diễn mà sáng hôm sau hết là bình thường; khàn kéo dài qua nhiều ngày giữa mùa diễn là tín hiệu cần giảm tải ngay.
Câu hỏi thường gặp
Uống nước đá có hại cho giọng không?
Nhiều ca sĩ tránh nước đá trước khi hát vì thấy cổ bị co lại, khó chịu. Phản ứng mỗi người khác nhau; nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng thường là lựa chọn an toàn.
Bị cảm có nên hát không?
Nếu cảm nhẹ chỉ ảnh hưởng mũi, có thể hát nhẹ nhàng hơn. Nếu đau họng, khàn tiếng, hãy hạn chế hát và nghỉ ngơi, cân nhắc dời show và hỏi bác sĩ khi cần.
Nói nhiều cả ngày có ảnh hưởng giọng hát không?
Có thể. Giọng nói và giọng hát dùng chung dây thanh. Người dạy học, bán hàng, dẫn chương trình mà còn hát cần đặc biệt chú ý nghỉ giọng.
Diễn viên kịch có cần giữ giọng như ca sĩ không?
Có, diễn viên nói to, nói lâu, đôi khi hét trên sân khấu. Luyện kỹ thuật phát âm đúng và giữ thói quen tốt giúp tránh tổn thương.
Ca sĩ có nên khám giọng định kỳ không?
Nhiều người dùng giọng chuyên nghiệp chọn đi khám định kỳ để theo dõi. Bạn có thể hỏi bác sĩ tai mũi họng về tần suất phù hợp với mình.
