Một buổi tập hằng ngày của người biểu diễn thường có bốn phần: khởi động thân thể và giọng, tập kỹ thuật nền, tập tiết mục đang chuẩn bị, rồi hạ nhiệt và ghi chú lại. Người làm nghề lâu năm đều nói giống nhau một điều: tập đều mỗi ngày quan trọng hơn tập thật dài vào một ngày.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Người ngoài thường chỉ thấy hai tiếng đồng hồ trên sân khấu. Tập này mình mở cánh cửa phòng tập, kể một buổi tập bình thường của người làm nghề, cái mà không ai quay lại để đăng lên mạng.
Khởi động: phần dễ bỏ qua nhất
Khởi động nghe thì ai cũng biết, nhưng thực tế nhiều người bỏ qua, nhất là khi đang vội hay thấy mình khoẻ. Với người hát, giọng là một nhóm cơ nhỏ, hát mạnh khi chưa làm nóng giống như chạy nước rút khi vừa ngủ dậy.
Một buổi khởi động cơ bản thường mười lăm đến hai mươi phút. Thân thể trước: xoay cổ, vai, hông, giãn lưng, vài động tác cho tim đập nhanh lên. Sau đó là hơi thở, rồi mới đến giọng với những âm nhẹ, ngân thấp, rung môi.
Người chơi nhạc cụ cũng cần khởi động: xoa và duỗi ngón tay, cổ tay, tập gam chậm. Diễn viên múa thì khởi động kỹ nhất, vì nguy cơ chấn thương với họ cao hơn cả.
Khởi động còn có một tác dụng ít ai nói: nó chuyển đầu óc từ đời thường sang chế độ làm nghề. Sau hai mươi phút đó, bạn đã bỏ lại chuyện kẹt xe, chuyện tin nhắn, và sẵn sàng tập trung.
Kỹ thuật nền: phần nhàm nhưng quyết định
Đây là phần người mới hay muốn rút ngắn để tập bài cho vui. Với ca sĩ là luyện thanh theo gam, giữ hơi, đi quãng. Với diễn viên là luyện tiếng nói, đọc rõ chữ, tập hình thể. Với người chơi đàn là gam, hợp âm, những đoạn kỹ thuật khó tách riêng.
Kỹ thuật nền giống như móng nhà. Bạn không nhìn thấy nó khi nhà đã xây xong, nhưng mọi tầng bên trên đứng được là nhờ nó. Một ca sĩ hát được câu cao khó trong bài là vì trước đó đã luyện hàng nghìn lần ở những bài tập khô khan.
Để phần này đỡ nhàm, hãy đặt mục tiêu nhỏ cho từng tuần. Tuần này giữ hơi lâu hơn một chút, tuần sau đánh gam nhanh hơn một chút mà vẫn sạch. Ghi lại để thấy mình tiến.
Thời lượng cho kỹ thuật nền nên chiếm khoảng một phần ba buổi tập. Nhiều thầy cho rằng khi bạn đang gấp rút chuẩn bị show, đây là phần cuối cùng được phép cắt, chứ không phải phần đầu tiên.
Tập tiết mục: tập chậm, tập đoạn, rồi mới tập liền
Khi tập bài cho buổi diễn, sai lầm phổ biến là hát hay diễn từ đầu đến cuối liên tục nhiều lần. Cách này làm bạn hát trôi những đoạn dễ và vấp mãi ở đúng những chỗ khó, vì chỗ khó chỉ được tập một lần mỗi lượt.
Người làm nghề thường tách bài thành đoạn. Đoạn nào khó thì tập riêng, tập chậm, tập đến khi sạch mới nhanh dần. Sau đó mới nối các đoạn lại với nhau và tập liền cả bài.
Tập chậm nghe có vẻ phí thời gian nhưng là cách nhanh nhất để sửa. Khi chậm, bạn nhận ra mình đang lấy hơi sai chỗ, tay đang căng, chữ đang méo. Khi nhanh, mọi thứ trôi qua và bạn lặp lại đúng lỗi đó.
Cuối phần này, hãy chạy liền cả tiết mục ít nhất một lần như đang diễn thật: không dừng, không sửa, có cả phần chào và kết. Đó là lúc bạn tập sức bền và tập cách đi tiếp khi lỡ vấp.
Hạ nhiệt và ghi chú: phần làm nên tiến bộ
Sau khi tập, cơ thể và giọng cần được hạ nhiệt. Ca sĩ có thể ngân nhẹ những âm thấp, diễn viên giãn cơ chậm, người chơi đàn xoa tay. Năm phút này giúp giảm đau nhức hôm sau và giảm nguy cơ chấn thương lâu dài.
Phần quan trọng không kém là ghi chú. Một cuốn sổ nhỏ, ghi hôm nay tập gì, chỗ nào tốt hơn, chỗ nào còn vấp, mai cần tập gì. Viết ra mất ba phút, nhưng giúp buổi tập ngày mai bắt đầu đúng chỗ thay vì bắt đầu lại từ đầu.
Nhiều người làm nghề giữ sổ tập nhiều năm. Lật lại, họ thấy mình đã đi được bao xa, điều rất cần trong những giai đoạn tưởng như mình không tiến bộ.
Ghi chú cũng giúp bạn thấy quy luật. Ví dụ, những hôm ngủ ít thì giọng yếu, những hôm tập buổi sáng thì tốt hơn buổi tối. Hiểu cơ thể mình là một phần của tay nghề.
Đều quan trọng hơn dài
Một ngày tập năm tiếng rồi nghỉ bốn ngày kém hiệu quả hơn nhiều so với mỗi ngày tập một tiếng. Cơ thể và trí nhớ học bằng sự lặp lại có giãn cách. Tập dồn còn dễ gây chấn thương, nhất là với giọng.
Người đi làm bận rộn có thể chia nhỏ: mười lăm phút khởi động và kỹ thuật buổi sáng, ba mươi phút tiết mục buổi tối. Ít nhưng không bỏ ngày nào thường tốt hơn mong ước một buổi tập dài mà không bao giờ có.
Cũng cần ngày nghỉ. Phần lớn người làm nghề có ít nhất một ngày trong tuần tập rất nhẹ hoặc nghỉ hẳn để cơ thể hồi phục. Nghỉ có kế hoạch khác với bỏ tập.
Và khi bị ốm, đau họng, đau khớp, hãy giảm hoặc dừng. Tập khi đang bệnh là cách nhanh nhất biến một vấn đề nhỏ thành vấn đề kéo dài nhiều tháng. Nếu đau kéo dài, hãy gặp bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Người mới nên tập bao lâu mỗi ngày?
Khoảng bốn mươi lăm phút đến một tiếng là mức hợp lý để bắt đầu, nếu tập đủ các phần. Quan trọng là không bỏ ngày và tăng dần khi cơ thể đã quen.
Có nên tập khi không có hứng không?
Có, ít nhất là phần khởi động và kỹ thuật nền. Hứng thường đến sau khi đã bắt đầu, và người làm nghề không thể đợi có hứng mới làm việc.
Tập ở nhà ồn ào, ảnh hưởng hàng xóm thì làm sao?
Bạn có thể tập những bài thở và luyện thanh nhẹ ở nhà, còn phần hát to thì thuê phòng tập theo giờ hoặc tập ở nơi phù hợp. Nói trước với hàng xóm về giờ tập cũng giúp giữ hoà khí.
Tập nhiều có làm hỏng giọng không?
Tập đúng cách, có khởi động và nghỉ hợp lý thì không. Giọng hỏng thường do hát quá sức, hát sai kỹ thuật, hát khi đang bệnh, nên khi khàn tiếng kéo dài hãy gặp bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng.
Có cần một lịch tập cố định theo giờ không?
Giờ cố định giúp tạo thói quen, nhưng với người biểu diễn lịch diễn thay đổi liên tục. Thay vì cố định giờ, hãy cố định thứ tự và thời lượng tối thiểu mỗi ngày.
