Luyện hơi thở cho người hát và diễn bắt đầu từ việc thở xuống thấp, để bụng và hai bên sườn nở ra thay vì nhấc vai lên, rồi tập cho hơi ra đều và chậm. Hơi thở tốt không phải là hít thật nhiều, mà là dùng lượng hơi mình có một cách đều đặn và có kiểm soát.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Người mới học hát hay than hụt hơi, hát đến cuối câu là đuối. Diễn viên mới thì nói to một lúc đã khàn. Phần lớn những chuyện đó bắt đầu từ hơi thở, nên tập này mình dành trọn cho nó.
Thở xuống thấp nghĩa là gì?
Khi hồi hộp hay mệt, phần lớn chúng ta thở nông, ngực nhô lên, vai nhấc lên. Kiểu thở này lấy được ít hơi và làm cổ, vai căng cứng, mà cổ căng thì giọng cũng bị bóp theo.
Thở xuống thấp là khi hít vào, bạn cảm thấy phần bụng trên rốn, hai bên sườn và cả phần lưng dưới nở ra, còn vai gần như đứng yên. Không phải không khí đi vào bụng, mà là cơ hoành, tấm cơ nằm dưới phổi, hạ xuống để phổi có chỗ nở ra.
Một cách cảm nhận dễ nhất là nằm ngửa. Khi nằm, cơ thể tự nhiên thở đúng kiểu này. Đặt một cuốn sách lên bụng và nhìn nó lên xuống theo nhịp thở. Đó là cảm giác bạn cần mang theo khi đứng dậy.
Khi đã quen ở tư thế nằm, chuyển sang ngồi rồi đứng. Đặt hai tay ở hai bên sườn, hít vào và cảm thấy tay bị đẩy ra. Nếu thấy vai nhô lên trước, hãy thả lỏng vai và thử lại chậm hơn.
Bài tập hơi ra đều
Lấy hơi chỉ là nửa câu chuyện. Nửa quan trọng hơn là thả hơi ra thế nào. Người hụt hơi thường không phải vì hít ít, mà vì thả hơi ra quá nhanh ở đầu câu.
Bài tập cơ bản là hít vào nhẹ trong khoảng bốn nhịp đếm, rồi thở ra bằng âm xì nhẹ qua kẽ răng, giữ cho âm xì đều từ đầu tới cuối, đếm xem được bao nhiêu nhịp. Mục tiêu không phải kéo dài bằng mọi giá, mà là giữ âm thanh đều như một sợi chỉ.
Khi đã đều, chuyển sang những âm có tiếng như ngân âm m nhẹ, rồi âm a. Lúc này bạn bắt đầu nối hơi thở với giọng. Nếu thấy cổ căng hay tiếng run, giảm âm lượng xuống.
Một biến thể hay cho diễn viên là đọc một đoạn văn dài bằng một hơi, rồi đọc lại với nhịp lấy hơi được lên kế hoạch. Bạn sẽ thấy những chỗ ngắt hơi hợp lý cũng chính là những chỗ ngắt nghĩa tự nhiên của câu.
Những sai lầm thường gặp
Sai lầm đầu tiên là hít quá nhiều. Nhồi đầy phổi làm cơ thể căng, và hơi có xu hướng xả ra ồ ạt ở đầu câu. Thường chỉ cần hít vừa đủ cho câu sắp hát, và hít một cách thả lỏng.
Sai lầm thứ hai là gồng bụng. Nhiều người nghe dạy thở bằng bụng liền gồng cứng cơ bụng. Bụng cần chủ động nhưng không cứng như tấm ván, nó giống như một cái túi đàn hồi nâng đỡ hơi chứ không bóp chặt.
Sai lầm thứ ba là hít bằng miệng thật mạnh, tạo tiếng rít nghe rõ qua micro. Trên sân khấu, tiếng lấy hơi ồn làm khán giả mất tập trung. Tập hít nhanh mà êm qua cả mũi và miệng là một kỹ năng riêng.
Sai lầm thứ tư là chỉ tập thở khi tập bài tập thở. Mục tiêu là đến lúc bạn hát hay nói trên sân khấu, cách thở đúng đã thành tự nhiên. Vì vậy hãy để ý hơi thở cả khi đang tập bài và cả lúc nói chuyện thường ngày.
Hơi thở trên sân khấu khác phòng tập thế nào?
Trên sân khấu, cơn hồi hộp làm tim đập nhanh và hơi thở tự nhiên nông lại. Chính lúc bạn cần hơi nhất, cơ thể lại có xu hướng thở kém nhất. Đây là lý do nhiều người tập ở nhà rất tốt mà lên sân khấu bị hụt.
Cách chuẩn bị là tập trong điều kiện có áp lực: hát sau khi vận động cho tim đập nhanh, hát khi có người lạ ngồi nghe. Cơ thể sẽ học cách giữ nhịp thở ngay cả khi đang bị kích thích.
Ngay trước khi bước ra, vài nhịp thở chậm, thở ra dài hơn hít vào, giúp hệ thần kinh dịu lại. Đây cũng là cách nhiều người làm nghề dùng để đối phó với run sân khấu.
Và hãy lên kế hoạch lấy hơi cho bài diễn từ trước, đánh dấu vào lời. Trên sân khấu không phải lúc để nghĩ chỗ nào lấy hơi; chỗ lấy hơi phải được tập đến mức thành thói quen.
Tập hơi thở bao lâu thì thấy kết quả?
Cảm giác thở xuống thấp có thể nhận ra trong vài ngày. Nhưng để nó thành phản xạ khi hát, khi diễn, thường mất vài tháng tập đều. Không có đường tắt cho chuyện này.
Mỗi ngày chỉ cần năm đến mười phút tập thở riêng, cộng với việc để ý hơi thở khi tập bài. Tập ít mà đều tốt hơn tập dài rồi bỏ.
Dấu hiệu bạn đang tiến bộ là câu dài hát được đến cuối mà không đuối, giọng ổn định hơn khi hát nhỏ, và cổ không còn mỏi sau buổi tập. Diễn viên sẽ thấy giọng nói vang hơn mà không phải gào.
Nếu tập thở mà thấy chóng mặt, hãy dừng lại và thở bình thường; có thể bạn đang thở quá nhanh hoặc quá sâu. Nếu có bệnh về phổi, tim, hen suyễn, hãy hỏi bác sĩ trước khi tập những bài giữ hơi dài.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tập thở bằng cách chạy bộ, bơi lội không?
Chạy bộ, bơi lội giúp sức bền và dung tích phổi tốt hơn, rất có ích cho người biểu diễn. Nhưng chúng không thay được việc tập kiểm soát hơi ra khi hát, nên cần cả hai.
Hát nhạc dân tộc có cách thở khác nhạc nhẹ không?
Nền tảng thở xuống thấp và thả hơi đều là chung. Chỗ khác là cách phân bổ hơi cho những chữ luyến láy, ngân dài đặc trưng của từng lối hát, điều này nên học trực tiếp với thầy của loại hình đó.
Vì sao hát xong hay bị khô cổ?
Có thể do thở bằng miệng nhiều, thiếu nước, phòng máy lạnh khô, hoặc do cổ căng khi hát. Uống nước đều trong ngày và để ý thả lỏng cổ khi tập thường giúp, nếu kéo dài thì nên gặp bác sĩ.
Có dụng cụ nào giúp tập thở không?
Có những dụng cụ tập thở bán ngoài thị trường, nhưng không bắt buộc. Một ống hút, một tờ giấy đặt trước miệng để giữ cho nó nghiêng đều cũng là bài tập đơn giản và hiệu quả.
Diễn viên kịch có cần luyện hơi như ca sĩ không?
Có, vì diễn viên phải nói to, rõ, giữ năng lượng suốt nhiều giờ, có khi không có micro. Luyện hơi giúp giọng vang mà không phải gào, và giữ giọng bền qua cả mùa diễn.
