Bố mẹ phản đối con theo nghề diễn thường vì sợ con khổ, sợ con bấp bênh, sợ con gặp môi trường xấu, chứ rất hiếm khi vì ghét nghệ thuật. Muốn nói chuyện cho được, bạn cần nghe hết nỗi lo đó, đưa ra một kế hoạch cụ thể có đường lùi, và cho bố mẹ thấy bằng việc làm chứ không chỉ bằng lời hứa.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Rất nhiều người đang làm nghề hôm nay từng có một bữa cơm căng thẳng như thế. Tập này mình nói chuyện với cả hai phía, người con đang ôm ước mơ và người cha người mẹ đang ôm nỗi lo.
Bố mẹ thật ra đang lo điều gì?
Khi bố mẹ nói nghề đó không ổn định, phía sau thường là hình ảnh một người quen từng theo nghề rồi chật vật, hoặc những câu chuyện trên báo về nghệ sĩ lúc về già không có lương hưu. Nỗi lo đó có cơ sở, vì thu nhập trong nghề thật sự không đều.
Nỗi lo thứ hai là môi trường. Bố mẹ nghe về đêm khuya, về tiệc tùng, về những cám dỗ, và sợ con mình còn non sẽ bị cuốn đi. Với con gái, nỗi lo này thường nặng hơn.
Nỗi lo thứ ba ít khi nói ra là sĩ diện. Ở nhiều gia đình, con học ngành y, ngành kinh tế thì dễ kể với họ hàng hơn con đi hát. Đây không phải lỗi của bố mẹ, mà là cách xã hội quanh họ vẫn nghĩ.
Hiểu được bố mẹ lo cái gì giúp bạn trả lời đúng chỗ. Nói với một người đang lo con đói rằng con sẽ nổi tiếng thì không giúp gì, nhưng nói con có kế hoạch kiếm sống thế nào trong ba năm đầu thì có thể giúp.
Chuẩn bị gì trước khi mở lời?
Đừng mở lời bằng cảm xúc thuần túy kiểu con thích lắm, con sống chết với nghề. Bố mẹ nghe câu đó rất nhiều lần và thường coi là bốc đồng. Hãy chuẩn bị như chuẩn bị một bài thi.
Tìm hiểu cụ thể: con muốn học trường nào hay theo con đường nào, học bao lâu, chi phí bao nhiêu, ra làm việc gì, ai là người đã đi con đường đó. Nếu quen được một người làm nghề đáng tin, xin họ một buổi nói chuyện cùng bố mẹ thì càng tốt.
Chuẩn bị luôn đường lùi. Ví dụ: con vẫn học xong phổ thông với kết quả tốt, con học thêm một nghề phụ như dạy nhạc, con thử ba năm và nếu không đạt mốc nào đó thì con xem lại. Có đường lùi không phải là thiếu quyết tâm, mà là cho bố mẹ thấy con biết suy tính.
Và chuẩn bị bằng chứng. Video những buổi con diễn, nhận xét của thầy cô, giải thưởng nếu có. Bằng chứng cho thấy con không chỉ mơ, mà đã làm và có người công nhận.
Nói chuyện thế nào để không thành cãi nhau?
Chọn thời điểm. Không phải lúc bố vừa đi làm về mệt, không phải giữa bữa giỗ đông người. Xin bố mẹ một buổi nói chuyện riêng, nói rõ là con muốn bàn chuyện nghiêm túc về tương lai.
Mở đầu bằng việc nghe. Hỏi bố mẹ lo nhất điều gì, và nghe cho hết dù có câu làm bạn tự ái. Nhắc lại nỗi lo đó bằng lời của mình để bố mẹ thấy con đã hiểu. Người được hiểu thì dễ nghe lại hơn.
Sau đó mới trình bày kế hoạch, ngắn gọn, cụ thể. Nếu bố mẹ phản bác, đừng cãi từng câu. Ghi nhận, nói con sẽ suy nghĩ thêm, và hẹn một lần nói chuyện tiếp.
Một lần nói chuyện hiếm khi đủ. Thường phải vài lần, xen giữa là những việc bạn làm để chứng minh. Coi đây là một quá trình chứ không phải một trận đấu thắng thua.
Cho bố mẹ thấy bằng việc làm
Lời nói có trọng lượng nhất là việc bạn làm mỗi ngày. Nếu bạn nói mình nghiêm túc mà ngày nào cũng thức khuya chơi điện thoại, bỏ bê học văn hoá, bố mẹ sẽ không tin. Nếu bạn dậy sớm tập, giữ kết quả học tập, giúp việc nhà, bố mẹ sẽ để ý.
Mời bố mẹ đến xem bạn diễn. Không cần sân khấu lớn, một buổi văn nghệ ở trường, một đêm diễn nhỏ cũng được. Nhiều bố mẹ thay đổi hẳn suy nghĩ khi thấy con đứng trên sân khấu và thấy người khác vỗ tay cho con mình.
Kể cho bố mẹ nghe về những người làm nghề tử tế bạn gặp: thầy dạy nghiêm, đàn anh đàn chị sống lành mạnh. Điều đó giúp xoá bớt hình ảnh môi trường xấu trong đầu bố mẹ.
Và khi có thu nhập đầu tiên từ biểu diễn, dù nhỏ, hãy kể với bố mẹ. Không phải để khoe số tiền, mà để bố mẹ thấy con đang tự đứng được trên đôi chân của mình.
Dành cho bố mẹ đang nghe tập này
Nếu bạn là cha mẹ và con bạn muốn theo nghề biểu diễn, nỗi lo của bạn là chính đáng. Nhưng cấm hoàn toàn thường không làm ước mơ biến mất, mà chỉ làm con giấu bạn, tự đi theo cách ít an toàn hơn.
Một cách tiếp cận khác là đặt điều kiện. Ví dụ: con vẫn phải học xong phổ thông, con phải có người thầy đàng hoàng, bố mẹ được biết con diễn ở đâu, với ai. Như vậy bạn vẫn giữ được vai trò bảo vệ con mà không đóng cánh cửa.
Hãy đi cùng con một đoạn. Đến xem con diễn, gặp thầy của con, nói chuyện với người trong nghề. Bạn sẽ có thông tin thật để đánh giá, thay vì chỉ dựa vào những câu chuyện nghe kể.
Và nếu sau vài năm con không thành, con vẫn mang theo kỷ luật, sự tự tin trước đám đông, khả năng làm việc nhóm. Những thứ đó dùng được ở bất cứ nghề nào con chọn sau này.
Câu hỏi thường gặp
Đủ mười tám tuổi rồi có nên tự quyết theo nghề bất chấp bố mẹ?
Về mặt quyền, bạn có thể tự quyết. Nhưng con đường đầu nghề rất cần chỗ dựa, nên trước khi làm vậy hãy thử đủ cách để nói chuyện, và nếu vẫn tự đi thì giữ liên lạc, không cắt đứt.
Bố mẹ chỉ đồng ý nếu con học thêm một ngành khác thì có nên chịu?
Nhiều người đã đi đường này và thấy có lợi, vì ngành kia trở thành đường lùi và nguồn thu ổn định. Điều cần cân là sức khoẻ và thời gian, đừng để cả hai thứ cùng dở dang.
Làm sao để bố mẹ bớt lo về môi trường nghệ thuật?
Cho bố mẹ gặp người thầy, người đồng nghiệp đáng tin, cho bố mẹ biết lịch diễn và nơi diễn. Sự minh bạch là thứ giúp bố mẹ yên tâm nhất.
Bố mẹ từng làm nghệ thuật nhưng vẫn phản đối con theo thì sao?
Những người đã trải qua nghề thường biết rõ cái khổ của nó, nên phản đối vì thương. Hãy hỏi họ kể kỹ cái khó họ từng gặp, đó là bài học quý, và cho họ thấy con đã chuẩn bị cho những điều đó.
Có nên nhờ thầy cô thuyết phục bố mẹ không?
Nhờ thầy cô nói chuyện với bố mẹ thường rất hiệu quả, vì họ có cái nhìn khách quan về khả năng của bạn. Tuy vậy, hãy để thầy cô nói sự thật, kể cả những điểm bạn còn yếu, thì lời nói mới đáng tin.
