Giai đoạn tập mãi không tiến bộ thường đến khi bạn đang lặp lại những thứ mình đã làm được, chứ không còn đẩy mình vào chỗ khó. Cách vượt qua là đổi bài tập, đặt mục tiêu nhỏ đo được, tập thật chậm đúng chỗ khó, nghỉ khi cần, và nhờ người có chuyên môn nghe để tìm ra điểm nghẽn thật sự.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Ai học đàn, học hát, học múa một thời gian đều sẽ gặp lúc này: tháng trước tiến nhanh, tháng này dậm chân, càng tập càng thấy mình dở đi. Tập này mình nói về cái giai đoạn đó, vì nó là chỗ rất nhiều người bỏ cuộc.
Vì sao lại có giai đoạn chững lại?
Lúc mới học, mọi thứ đều mới, nên mỗi buổi tập đều mang lại tiến bộ thấy rõ. Dần dần, những phần dễ đã xong, phần còn lại là những kỹ năng tinh tế hơn, khó thấy hơn, và tiến bộ trở nên chậm và khó cảm nhận.
Thêm vào đó, khi đã quen một bài, cơ thể bắt đầu chạy tự động. Bạn hát, bạn đàn mà đầu óc không còn chú ý nhiều. Chạy tự động thì giữ được mức hiện tại, nhưng không nâng lên được.
Đôi khi chững lại còn vì tai bạn đã tiến bộ nhanh hơn tay hay giọng. Bạn bắt đầu nghe ra những lỗi mà trước đây không nhận thấy, nên cảm giác như mình dở đi, trong khi thật ra mình đang nghe tốt hơn.
Hiểu điều này giúp bạn bình tĩnh. Chững lại không phải dấu hiệu bạn hết năng khiếu. Nó là một chặng tự nhiên của mọi việc học kỹ năng, và gần như ai cũng đi qua.
Đổi bài tập, đổi góc nhìn
Nếu cách tập hiện tại không còn đưa bạn đi tiếp, hãy đổi nó. Với người chơi đàn, có thể là tập một đoạn bằng nhịp khác, dùng ngón khác, đánh cùng giai điệu ở vị trí khác trên cần đàn. Với ca sĩ, hát một bài ở thể loại khác hẳn, hay hát bài quen bằng một nguyên âm duy nhất.
Những thay đổi này buộc đầu óc phải chú ý trở lại, phá vỡ chế độ chạy tự động. Nhiều khi chỉ cần một tuần tập kiểu mới, bạn quay lại bài cũ và thấy nó dễ hơn hẳn.
Học thêm một thứ liên quan cũng có ích. Một người hát cải lương học thêm vài bài dân ca miền Bắc, một diễn viên học thêm múa đương đại, một người chơi đàn tranh nghe kỹ cách người ta chơi đàn nguyệt. Cái mới soi lại cái cũ.
Đổi người nghe cũng là một cách. Một người thầy khác, một người bạn nghề khác, có khi chỉ một câu nhận xét từ góc khác đã mở ra điều bạn không thấy.
Mục tiêu nhỏ, đo được
Mục tiêu kiểu hát hay hơn, đàn mượt hơn quá chung chung, khó biết mình đã đạt chưa. Hãy chia nhỏ thành những việc cụ thể: giữ được nốt này đều trong tám nhịp, đánh sạch đoạn này ở tốc độ nhanh hơn một chút, nói câu thoại này đủ to mà không gồng.
Máy đếm nhịp là bạn thân của người tập kỹ thuật. Tập đoạn khó ở tốc độ bạn làm sạch được, ghi lại số, rồi tăng từng chút. Thấy con số đi lên mỗi tuần là liều thuốc chống nản rất tốt.
Với những thứ khó đo như cảm xúc, hãy dùng ghi hình. So video tháng này với tháng trước, bạn sẽ thấy những thay đổi mà cảm giác hằng ngày không nhận ra.
Ghi mục tiêu vào sổ tập, đánh dấu khi đạt. Nhìn lại một trang đầy dấu đã đạt giúp bạn tin rằng mình đang đi, dù cảm thấy đứng yên.
Tập chậm có chủ đích
Khi chững lại, nhiều người phản ứng bằng cách tập nhiều hơn, nhanh hơn, mạnh hơn. Thường thì ngược lại mới đúng. Tập chậm hẳn lại, chú ý từng chi tiết, là cách tìm ra chỗ đang hỏng.
Ở tốc độ chậm, bạn sẽ nhận ra ngón tay căng ở đâu, hơi thở hụt ở đâu, chữ nào đang méo. Sửa ở tốc độ chậm cho thật đúng, rồi mới tăng dần.
Người ta gọi kiểu tập này là tập có chủ đích: mỗi lần lặp lại đều có một mục tiêu rõ, có phản hồi ngay, và nằm ở rìa khả năng của bạn, không quá dễ cũng không quá khó.
Kiểu tập này mệt đầu hơn, nên thường không kéo dài được lâu. Hai mươi đến ba mươi phút tập có chủ đích có thể đáng giá hơn hai tiếng chơi lại những bài đã thuộc.
Nghỉ đúng lúc và tìm điểm nghẽn thật
Có khi chững lại vì bạn quá mệt. Cơ thể và giọng cần thời gian hồi phục để thích nghi với lượng tập. Tập liên tục không nghỉ có thể làm bạn đứng yên hoặc đi lùi, thậm chí chấn thương.
Thử nghỉ vài ngày, hoặc giảm hẳn lượng tập trong một tuần. Nhiều người ngạc nhiên khi quay lại thấy mình làm được điều trước đó không làm được.
Nếu đã đổi bài, đặt mục tiêu, tập chậm, nghỉ ngơi mà vẫn đứng yên vài tháng, đó là lúc cần một người có chuyên môn nghe trực tiếp. Có thể có một điểm nghẽn kỹ thuật bạn không tự thấy, như cách đặt hơi, tư thế tay, độ căng cổ.
Và cũng hãy hỏi mình một câu thật lòng: mình còn thích việc này không, hay đang tập vì nghĩa vụ. Đôi khi tìm lại niềm vui, ví dụ chơi nhạc với bạn bè, đi xem người khác diễn, là thứ mở khoá cho cả việc tập.
Câu hỏi thường gặp
Giai đoạn chững lại thường kéo dài bao lâu?
Không có con số chung, có khi vài tuần, có khi vài tháng. Nếu bạn đổi cách tập và vẫn đứng yên lâu, hãy xin người có chuyên môn kiểm tra kỹ thuật.
Có nên tạm bỏ hẳn một thời gian khi quá nản không?
Nghỉ ngắn vài ngày đến một tuần thường có lợi. Bỏ hẳn nhiều tháng thì khi quay lại bạn sẽ mất bớt kỹ năng, nên nếu cần nghỉ dài, hãy giữ một lượng tập rất nhỏ.
Tập với người giỏi hơn có giúp vượt qua không?
Thường là có, vì bạn bị kéo lên mức cao hơn và học được cách họ làm. Chỉ cần đừng so sánh đến mức tự ti, hãy xem họ như một tấm gương phía trước.
Máy đếm nhịp có cần thiết với nhạc dân tộc không?
Nhạc dân tộc có nhiều chỗ co giãn nhịp tự do, nên không phải lúc nào cũng tập với máy. Nhưng với các đoạn kỹ thuật, máy đếm nhịp vẫn rất hữu ích để làm sạch ngón trước khi chơi tự do.
Làm sao biết mình đang tiến bộ khi không cảm thấy gì?
Hãy dựa vào bản ghi âm, ghi hình và sổ tập. So sánh khách quan theo thời gian thường cho thấy tiến bộ mà cảm giác hằng ngày bỏ qua.
