Tự sửa khi tập một mình hiệu quả nhất là ghi hình, ghi âm rồi xem lại với một câu hỏi cụ thể cho mỗi lần xem, so với một bản mẫu đáng tin, và sửa từng lỗi một chứ không sửa tất cả cùng lúc. Gương giúp chỉnh dáng đứng tức thời, nhưng chỉ ghi hình mới cho bạn thấy mình đúng như khán giả thấy.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Người làm nghề nào cũng có những tháng ngày tập một mình, khi thầy ở xa, khi đoàn nghỉ, hay đơn giản là giữa hai buổi học. Tập này mình nói cách biến giờ tập một mình thành giờ tiến bộ thật.
Gương: tốt nhưng có giới hạn
Gương là công cụ quen thuộc của phòng tập múa và diễn. Nó cho bạn thấy ngay vai có lệch không, tay có đúng hướng không, nét mặt có đang căng không. Với những chỉnh sửa về dáng, gương rất nhanh.
Nhưng gương có hai giới hạn. Thứ nhất, khi nhìn gương, mắt bạn bận nhìn chính mình, nên bạn không thể diễn thật, không nhìn được đối diễn hay khán giả tưởng tượng. Thứ hai, gương chỉ cho thấy khoảnh khắc hiện tại, không cho bạn xem lại cả một chuỗi động tác.
Nhiều diễn viên múa có thói quen tập với gương rồi tập quay lưng lại gương, để cơ thể tự nhớ mà không phụ thuộc vào hình ảnh. Trên sân khấu không có gương, nên đừng để mình chỉ đúng khi nhìn thấy mình.
Với ca sĩ, gương hữu ích để kiểm tra hàm, cổ, vai có căng không khi hát nốt cao. Nhưng về âm thanh, tai bạn khi đang hát nghe khác với người ngoài nghe, nên phải có ghi âm.
Ghi âm: nghe giọng mình như người khác nghe
Hầu như ai lần đầu nghe ghi âm giọng mình cũng thấy lạ, thậm chí khó chịu. Đó là vì khi nói và hát, bạn nghe giọng mình qua cả xương sọ, còn ghi âm chỉ thu âm thanh đi qua không khí. Giọng trong ghi âm gần với cái khán giả nghe hơn.
Hãy ghi âm thường xuyên, dùng điện thoại là đủ, đặt máy cách bạn một khoảng như khoảng cách tới khán giả gần. Nghe lại bằng tai nghe để nghe rõ chi tiết.
Khi nghe, đừng chỉ hỏi hay hay dở. Hãy hỏi những câu cụ thể: nốt này có đúng cao độ không, chữ này có rõ không, chỗ này lấy hơi có lộ không, nhịp có bị nhanh dần không. Một lần nghe, một câu hỏi.
Giữ lại các bản ghi theo thời gian. Sau vài tháng nghe lại bản đầu tiên, bạn sẽ ngạc nhiên vì mình đã tiến xa thế nào, và thấy rõ những thói quen nào vẫn còn.
Ghi hình: thấy mình như khán giả thấy
Ghi hình là công cụ mạnh nhất cho người tập một mình. Đặt máy ở vị trí khán giả, tốt nhất là ngang tầm mắt người ngồi xem, quay toàn thân, rồi diễn như thật, không dừng lại.
Khi xem lại, bạn sẽ thấy những điều không thể thấy khi đang diễn: tay vô thức nắm vạt áo, ánh mắt liếc xuống sàn, thân người đung đưa, gương mặt trống rỗng ở đoạn không có lời. Đây chính là những thứ khán giả để ý.
Một mẹo hay là xem lại một lần không có tiếng, chỉ nhìn hình. Không có âm thanh dẫn dắt, bạn sẽ thấy rõ cơ thể mình có kể chuyện không. Rồi xem lại lần nữa nhắm mắt chỉ nghe, để tập trung vào giọng.
Đừng xem lại ngay khi vừa tập xong lúc còn đang cảm xúc. Nghỉ một lát, rồi xem với tâm thế của người ngoài. Và đừng tự chê mình nặng nề; mục tiêu là tìm việc để sửa, không phải tìm lý do để nản.
Sửa từng lỗi một, có bản mẫu đối chiếu
Xem lại video, bạn có thể thấy mười lỗi. Nếu cố sửa cả mười cùng lúc, bạn sẽ không sửa được cái nào. Hãy chọn một hai lỗi quan trọng nhất, tập riêng cho đến khi chúng biến mất, rồi mới chuyển sang lỗi khác.
Ưu tiên những lỗi nền như hơi thở, tư thế, cao độ trước những lỗi trang trí. Sửa được nền, nhiều lỗi nhỏ khác tự biến mất theo.
Cần có một bản mẫu đáng tin để đối chiếu, có thể là bản ghi thầy làm mẫu, hoặc bản trình diễn của người giỏi trong cùng lối hát, cùng loại hình. Đối chiếu từng đoạn ngắn giúp bạn biết mình lệch ở đâu.
Nhưng đừng bắt chước máy móc đến mức mất chính mình. Bản mẫu để học kỹ thuật và tinh thần, còn cách bạn kể câu chuyện vẫn nên mang màu riêng của bạn.
Khi nào cần nhờ người khác?
Tự sửa có giới hạn. Có những lỗi bạn không nghe ra vì tai chưa đủ tinh, hoặc thấy mà không biết sửa thế nào. Nếu một lỗi cứ quay lại sau nhiều tuần, đó là lúc cần người có chuyên môn nghe trực tiếp.
Bạn có thể gửi video cho thầy và xin nhận xét, nhiều thầy sẵn lòng góp ý từ xa. Hoặc nhờ một người bạn cùng học xem và nói thật, đổi lại bạn cũng xem giúp họ.
Đặc biệt với giọng hát, nếu bạn thấy đau, khàn, mệt nhanh, đừng tự sửa bằng cách cố thêm. Có thể bạn đang dùng giọng sai cách, và cần thầy thanh nhạc hoặc bác sĩ chuyên khoa kiểm tra.
Giờ tập một mình và giờ học với thầy bổ sung cho nhau. Bạn càng biết tự sửa, buổi học với thầy càng đi sâu được, vì thầy không phải mất thời gian cho những lỗi bạn đã tự thấy.
Câu hỏi thường gặp
Dùng điện thoại quay có đủ để tự sửa không?
Đủ cho phần lớn nhu cầu tập luyện. Quan trọng là đặt máy cố định, đủ sáng, quay đủ người, và thu âm không quá xa; không cần máy đắt tiền.
Xem lại video của mình thấy xấu hổ thì làm sao?
Cảm giác đó rất phổ biến và sẽ giảm dần khi bạn xem thường xuyên. Hãy tập nhìn video như nhìn một học trò cần giúp, thay vì nhìn như nhìn chính mình.
Có nên đăng video tập lên mạng để xin góp ý?
Có thể, nhưng góp ý trên mạng thường lẫn lộn đúng sai và có khi rất nặng lời. Gửi cho vài người có chuyên môn mà bạn tin sẽ hữu ích và an toàn cho tinh thần hơn.
Tập trước gương lâu có làm mất tự nhiên không?
Có thể, nếu bạn quen chỉ diễn khi nhìn thấy mình. Hãy xen kẽ tập với gương và tập quay lưng lại gương, rồi kiểm tra bằng video.
Bao lâu nên ghi hình một lần?
Nhiều người ghi hình mỗi tuần một lần cho toàn bộ tiết mục, và ghi hình đoạn ngắn hằng ngày khi đang sửa một lỗi cụ thể. Ghi quá nhiều mà không xem lại thì cũng không có ích.
