Để phòng bị quỵt cát-xê hay bị huỷ show sát giờ, bạn nên tìm hiểu bên tổ chức trước khi nhận, có thoả thuận rõ ràng, nhận đặt cọc với show ở xa hoặc cần chuẩn bị nhiều, và giữ lại mọi trao đổi. Khi chuyện đã xảy ra, hãy bình tĩnh nhắc dựa trên thoả thuận, lưu bằng chứng đầy đủ, rồi mới tính đến các bước có người có chuyên môn hỗ trợ.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Gần như ai đi diễn đủ lâu cũng từng gặp một lần: diễn xong chờ mãi không thấy tiền, hoặc đã chuẩn bị cả tuần thì nhận tin nhắn huỷ vào buổi sáng. Tập này mình nói cách phòng, và cách xử lý khi phòng không được.
Tìm hiểu bên tổ chức trước khi nhận
Với bên tổ chức quen, uy tín, rủi ro thấp. Với bên lần đầu làm việc, hãy dành vài phút tìm hiểu: họ là ai, đã tổ chức những gì, có ai trong nghề từng làm việc với họ không.
Hỏi đồng nghiệp là cách nhanh nhất. Giới biểu diễn trong một vùng thường biết ai đáng tin, ai hay trả chậm.
Cảnh giác với những dấu hiệu: thông tin mập mờ, không cho địa chỉ cụ thể, hối thúc nhận ngay, hứa hẹn quá mức so với quy mô, hoặc đề nghị bạn phải trả trước một khoản để được tham gia.
Nếu là một chương trình tuyển chọn hay cuộc thi, kiểm tra kỹ đơn vị tổ chức. Đã có những trường hợp lợi dụng ước mơ của người trẻ để thu tiền.
Thoả thuận rõ và đặt cọc
Ở tập về hợp đồng mình đã nói các điều khoản cần có. Riêng với rủi ro này, hai điều quan trọng nhất là cách thanh toán và điều kiện huỷ.
Đặt cọc là thông lệ hợp lý với show ở xa, show cần chuẩn bị riêng, show có giá trị lớn. Khoản cọc bảo vệ bạn nếu bị huỷ và cho thấy bên tổ chức nghiêm túc.
Điều kiện huỷ nên ghi rõ: huỷ trước bao lâu thì bạn hoàn cọc, huỷ sát ngày thì bạn giữ cọc hoặc được bồi thường một phần. Mức cụ thể do hai bên thương lượng.
Với show nhỏ không có văn bản, ít nhất hãy có một tin nhắn xác nhận đầy đủ: ngày, giờ, nội dung, thù lao, thời điểm thanh toán, và nhờ bên kia trả lời đồng ý.
Giữ bằng chứng mọi lúc
Lưu lại mọi tin nhắn, thư, ghi âm cuộc gọi nếu được sự đồng ý và theo quy định, hợp đồng, biên nhận tiền cọc.
Chụp ảnh, quay video buổi diễn, nhất là cảnh bạn đang diễn ở đúng địa điểm. Đó là bằng chứng bạn đã thực hiện phần của mình.
Ghi chép ngày giờ các lần liên lạc liên quan đến thanh toán, ai nói gì.
Bằng chứng không nhằm gây chiến, mà để khi có tranh chấp, mọi chuyện được giải quyết dựa trên sự thật chứ không phải lời nói.
Khi chưa được trả tiền
Đầu tiên, nhắc nhẹ nhàng, lịch sự, kèm thông tin cụ thể: buổi diễn ngày nào, thù lao bao nhiêu theo thoả thuận, cách nhận tiền. Có khi chỉ là sơ suất, quên, hoặc thủ tục nội bộ chậm.
Nếu vẫn chậm, nhắc lại với thời hạn rõ ràng, giữ giọng điềm tĩnh. Tránh lời lẽ đe doạ, tránh đăng bài tố cáo trên mạng khi chưa đi hết các bước, vì có thể khiến bạn gặp rắc rối ngược lại.
Nếu thông qua người môi giới hay người quản lý, làm việc với họ trước, vì họ là bên ký kết hoặc giới thiệu.
Nếu bên kia cố tình không trả, hãy hỏi ý kiến luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền về các bước tiếp theo phù hợp với giá trị khoản tiền và bằng chứng bạn có.
Khi bị huỷ show sát giờ
Bình tĩnh hỏi lý do và đề nghị giải quyết theo điều khoản đã thoả thuận. Nếu có cọc, căn cứ điều kiện huỷ.
Nếu là bất khả kháng thật sự như thời tiết nguy hiểm, sự cố lớn, hai bên có thể cùng chia sẻ thiệt hại hoặc dời lịch. Sự linh hoạt lúc đó giữ được quan hệ lâu dài.
Nếu huỷ vì lý do tùy tiện, bạn có quyền đòi phần bồi thường đã thoả thuận. Nếu không có thoả thuận, rút kinh nghiệm cho lần sau.
Ghi lại để biết. Bên tổ chức nào huỷ tùy tiện nhiều lần, lần sau hãy yêu cầu điều kiện chặt hơn hoặc từ chối.
Giữ tinh thần sau chuyện không vui
Bị quỵt tiền hay bị huỷ show không chỉ mất tiền, mà còn làm bạn thấy bị coi thường, mất công chuẩn bị. Cảm giác bực bội là bình thường.
Nói chuyện với đồng nghiệp, bạn sẽ thấy nhiều người từng gặp như bạn. Chia sẻ kinh nghiệm trong nhóm nghề cũng giúp người khác tránh được.
Đừng để một lần tệ làm bạn nghi ngờ mọi bên tổ chức. Phần lớn người làm việc đàng hoàng.
Và biến nó thành bài học: lần sau thoả thuận rõ hơn, đặt cọc khi cần, tìm hiểu kỹ hơn. Mỗi lần như vậy, bạn chuyên nghiệp thêm một chút.
Khi đi diễn qua người môi giới hay nhóm trung gian
Nhiều show đến với người mới qua một người trung gian: một anh chị trong nghề nhận show rồi gọi người diễn, một nhóm chuyên cung cấp tiết mục cho sự kiện. Cách làm này rất phổ biến và phần lớn đàng hoàng.
Rủi ro nằm ở chỗ bạn không biết thù lao thật của show, không biết bên tổ chức là ai, và khi có chuyện thì không rõ ai chịu trách nhiệm trả tiền cho bạn.
Hãy hỏi rõ ngay từ đầu: ai là người trả tiền cho bạn, trả khi nào, nếu bên tổ chức chậm thì người trung gian có ứng trước không. Một người trung gian tử tế sẽ trả lời thẳng.
Ghi lại thoả thuận với người trung gian giống như với bên tổ chức. Quen biết lâu năm cũng không thay được một tin nhắn xác nhận rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đăng tên bên tổ chức quỵt tiền lên mạng?
Hãy rất thận trọng. Đăng tố cáo khi chưa đủ bằng chứng hoặc lời lẽ quá đà có thể khiến bạn gặp rắc rối pháp lý. Nên đi các bước nhắc nhở, thương lượng và hỏi người có chuyên môn trước.
Đặt cọc bao nhiêu là hợp lý?
Không có mức chuẩn chung, tùy loại show và thoả thuận hai bên. Điều quan trọng là ghi rõ khoản cọc và điều kiện hoàn cọc trong thoả thuận.
Khoản tiền nhỏ có đáng theo đuổi không?
Tùy bạn cân nhắc giữa công sức và giá trị. Dù không theo đuổi đến cùng, hãy nhắc đúng mực và ghi nhớ để không làm việc lại với bên đó.
Diễn ở nước ngoài bị quỵt tiền thì sao?
Phức tạp hơn nhiều vì khác luật và khoảng cách. Với show nước ngoài, nên có hợp đồng chặt, nhận phần lớn thù lao trước khi đi và tìm hiểu kỹ đơn vị mời.
Bên tổ chức đề nghị trả bằng quà thay tiền có nên nhận?
Tùy bạn và tính chất sự kiện. Nếu đã thoả thuận tiền thì bạn có quyền nhận đúng thoả thuận. Nếu chấp nhận thay đổi, hãy để đó là lựa chọn tự nguyện.
