Báo cát-xê lần đầu nên dựa trên ba thứ: chi phí thật bạn phải bỏ ra cho buổi diễn, mặt bằng của những người cùng loại hình và cùng mức kinh nghiệm ở khu vực bạn, và quy mô của sự kiện. Hãy báo một mức rõ ràng, nói rõ mức đó gồm những gì, và giữ cho nhất quán giữa các nơi, để người tổ chức thấy bạn là người làm nghề nghiêm túc.
Chào bạn, đây là Nhà Nghệ Sĩ. Lần đầu có người hỏi em lấy bao nhiêu, rất nhiều bạn trẻ lúng túng, báo một con số rồi cả đêm trằn trọc không biết mình báo cao hay thấp. Tập này mình không đưa con số, vì không có con số chung cho mọi người, nhưng đưa cho bạn cách tính.
Bước một: tính chi phí thật
Trước khi nghĩ đến lời, hãy tính bạn tốn bao nhiêu để có mặt và diễn tốt buổi đó. Đi lại, gửi xe. Trang phục, giặt ủi, trang điểm, làm tóc. Nhạc nền, phí người đệm đàn nếu bạn phải trả. Thời gian tập riêng cho chương trình. Ăn uống trong ngày diễn.
Nhiều người mới chỉ nhìn con số thù lao mà quên những khoản này, và cuối cùng đi diễn mà gần như không còn gì.
Tính cả thời gian. Một show hai bài hát có thể chiếm cả buổi tối của bạn từ lúc chuẩn bị đến lúc về. Thời gian đó có giá trị.
Chi phí thật là mức sàn. Báo thấp hơn mức này là bạn đang trả tiền để được đi diễn, chỉ nên làm khi có lý do rất rõ.
Bước hai: tìm hiểu mặt bằng
Hỏi những người cùng loại hình, cùng mức kinh nghiệm, ở cùng khu vực. Mặt bằng ở thành phố lớn khác tỉnh nhỏ, ca sĩ hát phòng trà khác nhóm nhạc dân tộc diễn cho du khách.
Đừng ngại hỏi thẳng một người đi trước mà bạn tin. Nhiều người sẵn lòng chia sẻ một khoảng để bạn tham khảo.
Lưu ý rằng những con số nghe trên mạng, những mức cát-xê của người nổi tiếng được báo chí nhắc, không phải mặt bằng của người mới. So sánh với chúng chỉ làm bạn hoang mang.
Mặt bằng cũng thay đổi theo thời gian và theo mùa. Cập nhật thường xuyên bằng cách trò chuyện với đồng nghiệp.
Bước ba: xét quy mô và tính chất sự kiện
Cùng một tiết mục, một buổi tiệc gia đình nhỏ và một sự kiện của doanh nghiệp lớn có ngân sách khác nhau. Báo cùng một mức cho mọi nơi không phải lúc nào cũng hợp lý.
Hỏi kỹ: sự kiện gì, bao nhiêu khách, diễn bao lâu, mấy tiết mục, ở đâu, có ghi hình phát sóng không, có yêu cầu đặc biệt về trang phục hay bài hát không. Mỗi yêu cầu thêm là một lý do điều chỉnh.
Với những sự kiện từ thiện, cộng đồng, bạn có thể chọn giảm hoặc diễn miễn phí. Đó là lựa chọn của bạn, và nên nói rõ đây là mức đặc biệt cho sự kiện này.
Ghi hình phát sóng, dùng hình ảnh của bạn để quảng bá là những điều cần thoả thuận riêng, vì chúng có giá trị khác với một buổi diễn trực tiếp.
Nói rõ mức giá gồm những gì
Một con số trơ trọi dễ dẫn đến hiểu lầm. Hãy nói rõ: mức này cho bao nhiêu tiết mục hoặc bao nhiêu thời gian, đã gồm đi lại chưa, đã gồm người đệm đàn chưa, có cần bên tổ chức lo âm thanh không.
Nói rõ cả cách thanh toán: đặt cọc trước một phần hay trả toàn bộ sau buổi diễn, trả bằng cách nào.
Ghi những điều này vào tin nhắn hoặc thoả thuận để cả hai bên cùng nhìn. Ở tập sau mình sẽ nói kỹ về hợp đồng biểu diễn.
Sự rõ ràng này không làm bạn trông khó tính, ngược lại làm bạn trông chuyên nghiệp và đáng tin.
Thương lượng mà không hạ mình
Người tổ chức có thể trả giá. Đó là chuyện bình thường, không phải sự xúc phạm. Hãy nghe họ đưa ra lý do, và cân nhắc.
Nếu muốn giảm, hãy giảm kèm điều chỉnh: ít tiết mục hơn, không có người đệm đàn mà dùng nhạc nền, bên tổ chức lo đi lại. Đừng giảm giá mà giữ nguyên mọi thứ, vì như vậy bạn tự nói rằng mức ban đầu không có cơ sở.
Biết điểm dừng của mình trước khi thương lượng. Dưới mức nào bạn sẽ từ chối. Từ chối lịch sự một show không hợp không làm bạn mất gì, nhận một show lỗ mới làm bạn mất.
Giữ nhất quán. Người tổ chức nói chuyện với nhau. Nếu bạn báo mỗi nơi một kiểu không có lý do, uy tín sẽ bị ảnh hưởng.
Khi nào tăng cát-xê?
Cát-xê không đứng yên. Khi bạn có thêm kinh nghiệm, thêm khán giả, thêm sản phẩm, có người tổ chức chủ động tìm đến, đó là dấu hiệu có thể điều chỉnh.
Tăng từ từ và có lý do. Với những người tổ chức quen, báo trước một khoảng thời gian về mức mới, và có thể giữ mức cũ cho những show đã hẹn.
Đừng tăng chỉ vì thấy người khác tăng, hoặc vì một show may mắn được trả cao.
Và nhớ rằng thù lao chỉ là một phần. Có những show thù lao thấp nhưng sân khấu đẹp, khán giả quý, mở ra cơ hội. Có những show thù lao cao mà làm bạn mệt mỏi, xa với hướng đi của mình. Cân nhắc cả hai mặt.
Câu hỏi thường gặp
Báo giá cao quá có bị mất show không?
Có thể, nhưng báo quá thấp cũng có rủi ro: bị coi nhẹ, khó tăng sau này. Báo một mức có cơ sở, sẵn sàng giải thích và điều chỉnh kèm thay đổi phạm vi là cách an toàn.
Có nên đòi đặt cọc không?
Với show ở xa hoặc show cần chuẩn bị nhiều, đặt cọc một phần là thông lệ hợp lý để bảo vệ cả hai bên. Hãy ghi rõ điều kiện hoàn cọc khi huỷ.
Nghệ sĩ mới có nên hát miễn phí để lấy kinh nghiệm?
Có thể vài lần có chọn lọc, khi bạn thật sự được lợi về kinh nghiệm, video, người quen. Đừng để nó thành thói quen hay thành điều người khác mặc định.
Biểu diễn nhóm thì chia cát-xê thế nào?
Nhóm nên thống nhất trước cách chia, ví dụ chia đều hay theo vai trò, ai lo chi phí chung. Ghi lại thoả thuận để tránh mất lòng nhau về sau.
Người quen nhờ diễn thì có nên lấy tiền?
Tùy mối quan hệ và tính chất sự kiện. Nếu là công việc thật sự, bạn có quyền nhận thù lao, có thể ở mức ưu đãi. Nói rõ từ đầu giúp giữ tình cảm.
